NeuroDance: παραδοσιακοί χοροί, τάνγκο και πόλκα για ανθρώπους με Πάρκινσον, με τη συμμετοχή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα με ελληνικό εταίρο δοκιμάζει αν ο χορός μπορεί να κάνει την καθημερινότητα των ανθρώπων με νόσο του Πάρκινσον πιο ασφαλή και πιο κοινωνική. Στη θεσσαλική του εκδοχή, ο πρωταγωνιστής είναι ο ελληνικός παραδοσιακός χορός.

Το NeuroDance χρηματοδοτείται από το Erasmus+ Αθλητισμός και τρέχει από τον Ιανουάριο του 2025 ως το τέλος του 2027. Συντονίζεται από το Επιστημονικό και Ερευνητικό Κέντρο του Κόπερ (ZRS Koper) στη Σλοβενία και συγκεντρώνει πανεπιστήμια και συλλόγους από τέσσερις χώρες: το Πανεπιστήμιο Palacký της Ολομουτς (Τσεχία), το Πανεπιστήμιο Otto von Guericke του Μαγδεμβούργου (Γερμανία), το Alma Mater Europaea και τον σύλλογο Trepetlika (Σλοβενία), και από την Ελλάδα το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο προϋπολογισμός του είναι 400.000 ευρώ.

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, με πρώτο το «Dance for PD» του Mark Morris Dance Group στο Μπρούκλιν, μαθήματα χορού για ανθρώπους με Πάρκινσον γίνονται σε δεκάδες χώρες. Το NeuroDance δεν φιλοδοξεί να τα αντικαταστήσει, όπως σημειώνουν οι ίδιοι οι ερευνητές. Θέλει να διαμορφώσει μια κοινή, μετρήσιμη παρέμβαση για τέσσερα κέντρα και να εκπαιδεύσει δασκάλους που θα μπορούν να τη διδάξουν, με πιστοποίηση και ψηφιακή πλατφόρμα για τη συνέχεια.

Τέσσερα ιδιώματα σε ένα μάθημα

Το πρωτόκολλο της μελέτης δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Human Neuroscience, με συγγραφείς από όλους τους ακαδημαϊκούς εταίρους. Από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας υπογράφουν η καθηγήτρια Βασιλική Ζήση, επιστημονική υπεύθυνη του προγράμματος στην Ελλάδα, η Ξανθούλα Χαραλαμπίδου και ο Ευάγγελος Μάντσος.

Η παρέμβαση κρατά δεκαοκτώ εβδομάδες: δύο ομαδικά μαθήματα την εβδομάδα, μιας ώρας το καθένα, με φυσική παρουσία. Το υλικό είναι ένα μείγμα από country, ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς, τάνγκο και πόλκα, με χώρο και για αυτοσχεδιασμό. Κάθε ιδίωμα φέρνει κάτι διαφορετικό: ο σταθερός, κυκλικός ρυθμός του παραδοσιακού χορού, η μετατόπιση βάρους και τα βήματα προς τα πίσω του τάνγκο, η ζωηράδα της πόλκας. Οι κινήσεις προσαρμόζονται στις δυνατότητες κάθε συμμετέχοντα.

Η μελέτη έχει δύο φάσεις. Στην πρώτη εξετάζεται αν το πρόγραμμα είναι εφαρμόσιμο, ασφαλές και αν οι συμμετέχοντες το συνεχίζουν. Στη δεύτερη, μια ομάδα που χορεύει συγκρίνεται με ομάδα ασθενών που συνεχίζουν τη συνήθη φροντίδα τους. Μετρώνται το βάδισμα, η ισορροπία, ο συντονισμός, η γνωστική λειτουργία, η ποιότητα ζωής και η ψυχική ευεξία, αλλά και ο φόβος της πτώσης και το «πάγωμα» του βαδίσματος. Η ανάλυση ισχύος ζητά 68 συμμετέχοντες συνολικά και οι ερευνητές στοχεύουν σε περίπου 85, υπολογίζοντας πιθανές αποχωρήσεις. Μπορούν να συμμετάσχουν άνθρωποι άνω των 40 ετών με ιδιοπαθή νόσο σε στάδια 1 έως 4 της κλίμακας Hoehn και Yahr.

Οι συγγραφείς είναι προσεκτικοί με τις προσδοκίες. Γράφουν ότι τα αποτελέσματα της δεύτερης φάσης θα είναι προκαταρκτικά, και ότι ο σχεδιασμός δεν ξεχωρίζει την επίδραση του χορού από την επίδραση της απλής κοινωνικής επαφής. Αυτό το αφήνουν για μια μελλοντική τυχαιοποιημένη μελέτη.

Τι είπαν οι πρώτοι συμμετέχοντες στην Ελλάδα

Τα πρώτα ευρήματα από το ελληνικό δείγμα παρουσιάστηκαν τον Σεπτέμβριο μέσα από το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων. Δεν είναι ακόμη αριθμητικά αποτελέσματα, αλλά καταγραφή του τι λένε οι ίδιοι οι συμμετέχοντες. Ως κύρια οφέλη ανέφεραν την επαφή με άλλους ανθρώπους και την καλύτερη διάθεση· ως κίνητρο, την ευκαιρία να κινηθούν, να γυμναστούν και να βγουν από το σπίτι. Για την ισορροπία και την ευλυγισία η εικόνα ήταν θετική, αλλά πιο ανάμεικτη.

Τα εμπόδια ήταν εξίσου σαφή: τα σύνθετα βήματα, ο γρήγορος ρυθμός και ο φόβος της πτώσης. Αντίθετα, οι απλές κινήσεις, η σταδιακή αύξηση της δυσκολίας και οι οικείοι χοροί, όπως οι παραδοσιακοί, λειτούργησαν καλύτερα. «Ο χορός προσαρμόζεται στον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος στον χορό», είπε η Βασιλική Ζήση στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Η δρ. Αγλαΐα Ζαφειρούδη, που συμμετέχει στην εφαρμογή και την αξιολόγηση της παρέμβασης, σημείωσε ότι η ανατροφοδότηση των συμμετεχόντων καθορίζει τον σχεδιασμό του προγράμματος.

Το εύρημα έχει ενδιαφέρον και για όσους διδάσκουν χορό. Ένας κύκλος συρτού ή καλαματιανού, που για πολλούς ηλικιωμένους στην Ελλάδα είναι κομμάτι της ζωής τους, δίνει ρυθμό, χέρια για στήριξη και μια γνώριμη κοινότητα, πριν ακόμη αρχίσει η «θεραπεία».

Από το εργαστήριο στη σκηνή

Το πρόγραμμα έχει ήδη και δημόσιο πρόσωπο. Τον Ιανουάριο οι εταίροι συναντήθηκαν στην Ολομουτς για τη δεύτερη εκπαίδευση εκπαιδευτών. Στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Αθλητισμού, στις 30 Σεπτεμβρίου, μέλη του συλλόγου Trepetlika από το Νόβο Μέστο, μια ομάδα που σχηματίστηκε μέσα από τα εργαστήρια του NeuroDance με δασκάλα τη Γιάνα Ντράγκαν, παρουσίασαν χορογραφία στο Φεστιβάλ της Τρίτης Ηλικίας στο Cankarjev dom της Λιουμπλιάνας. Το κοινό, όπως δείχνουν οι φωτογραφίες του ZRS Koper, δεν έμεινε απλός θεατής.

Για την Ελλάδα, όπου οι δομές χορού για ανθρώπους με νευροεκφυλιστικά νοσήματα είναι ακόμη λίγες, το ενδιαφέρον βρίσκεται στο επόμενο βήμα: οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας λένε ότι στόχος είναι η εφαρμογή της μεθόδου σε οργανωμένες δράσεις μέσα στην κοινότητα. Πότε και πού θα γίνει αυτό δεν έχει ανακοινωθεί.