Ομάδα Χορού Αμάλγαμα | “Κρυμμένη στους Ελαιώνες” (της Ναταλίας Κουτσούγερα)

Κρυμμένη ΣΤΟΥΣ ΕΛΑΙΩΝΕΣ

ΟΜΑΔΑ ΧΟΡΟΥ ΑΜΑΛΓΑΜΑ- ΜΑΡΙΑ ΓΟΡΓΙΑ

Ένα στρώμα, ένα λευκό εικαστικό τοπίο γεμάτο από εικόνες ελληνικής λαϊκότητας∙ μια παραστατική αφηγήτρια ενός αποσπασματικού ταξιδιού του γυναικείου φύλου στη σύγχρονη ελληνική ιστορία∙ μια γυναίκα μόνη, κρυμμένη στους ελαιώνες. Η Μαρία Γοργία με υλοποιό δύναμη την αναστοχαστική, εκκεντρική και σουρεαλιστική Ράνια Γλυμίτσα, επαναφέρει στο χώρο του Rabbithole την παράσταση «Κρυμμένη στους Ελαιώνες» που πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2012 στο Φεστιβάλ Αθηνών και αποτελεί το 2^ο μέρος μιας τριλογίας (Το Στρώμα, Κρυμμένη στους Ελαιώνες, Τραμπάλα).

Η παράσταση ακολουθεί μια αλληλουχία μορφών και εκφάνσεων της γυναικείας ταυτότητας – ανατρεπτικών και μη – από την ίδρυση του πρώτου ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους, συμπεριλαμβάνοντας τον 19^ο αιώνα μέχρι και το σήμερα, σε ένα παράλληλο μοτίβο με την παράστασή της το «Στρώμα». Πρόκειται για ένα παιχνίδι της ομάδας Αμάλγαμα με τις διαχρονικές αναπαραστάσεις, πτυχές και αισθήσεις της έμφυλης ταυτότητας, όπως αναδύονται μέσα από την εικονοποίηση των ιστορικών σημείων «ελληνικότητας» και τη σύνδεσή τους με τους πολλαπλούς γυναικείους ρόλους και τις ατέρμονες προσπάθειες χειραφέτησης των γυναικών στη χώρα μας. Ρηγματώδεις στιγμές της πρόσληψης του «γυναικείου» εαυτού, όπως και κανονιστικές, αταλάντευτες και αναπαραγωγικές πτυχές της θηλυκής υποκειμενικότητας, παρελαύνουν στη σκηνή και η ένταση κορυφώνεται ανάμεσα στη λευκοντυμένη Ράνια Γλυμίτσα και το άσπρο στρώμα. Αυτό το παιχνίδι εικόνων και συμβολισμών, προκύπτει ως αναστοχαστική αναμέτρηση της ερμηνεύτριας με την ιστορία και το φύλο, η οποία συνδέει το παρόν με το παρελθόν με την «σύγχρονη», «παιδιάστικη» παρουσία της, την γκροτέσκα performance και την εύθυμη και απλοϊκή αφήγηση των διαδρομών σημαινουσών γυναικών της Ελληνικής ιστορίας στο κοινό.

Η Ράνια Γλυμίτσα εισέρχεται εντυπωσιακά στη σκηνή και μας σοκάρει από την πρώτη στιγμή. Είναι δεμένη με ένα σκοινί και καθώς είναι φιμωμένη, τραγουδάει τον ελληνικό εθνικό ύμνο. Θυμίζει ντυμένη στα λευκά το «άγαλμα της ελευθερίας» σε παραλήρημα. Ο ύμνος ακούγεται απεγνωσμένα και δραματικά από το φιμωμένο στόμα της και αυτόματα με αυτόν τον τρόπο η Μαρία Γοργία δρομολογεί τη σκέψη και το αίσθημα του θεατή σε δυο σημεία∙ αφενός σε μια υπόσταση του γυναικείου φύλου όπου η γυναίκα βρίσκεται εγκλωβισμένη (σχόλιο που διατρέχει όλη τη διάρκεια της παράστασης) και αφετέρου στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα του φόβου και του αποκλεισμού, που υπερβαίνει μια έμφυλη διάσταση και αναφέρεται σε μια έντονη διαταραχή της εθνικής ταυτότητας και του αισθήματος της «πατρίδας».

Οι ιστορικές αναφορές σε θεαματικές γυναίκες της ιστορίας και του χώρου της τέχνης είναι διαρκείς και εξεικονίζονται μέσα από αφηρημένες χορευτικές φόρμες και ενεργητικές εικαστικές παρεμβάσεις της Γλυμίτσα. Οι ενσωματώσεις των γυναικών ξεκινούν από τη Μαντώ Μαυρογένους, την Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου-Καλαμογδάρτη, φθάνουν μέχρι τον ελληνικό εμφύλιο και τη Μελίνα Μερκούρη να πρωταγωνιστεί στο ιστορικό «Στέλλα», που παίζει αχνά στο video wall. Τότε βλέπουμε την performer πεσμένη ανάποδα επάνω στο στρώμα, να ξεσπά σε ένα ξεκαρδιστικό, αλά Μερκούρη, γέλιο υπό τους ήχους της «Αγάπης που γινε δίκοπο μαχαίρι».

Το μινιμαλιστικό εικαστικό τοπίο της παράστασης αποτελείται αρχικά από το στρώμα, μια γλάστρα με ένα δέντρο ελιάς, αλλά και από ένα φόντο ελληνικής «μπουγάδας» (απλωμένα λευκά ρούχα). Στην εξέλιξη της χορογραφίας ο χώρος δομείται σταδιακά από τη Γλυμίτσα με λευκά χάρτινα καραβάκια (στην αφήγηση για τη Μαυρογένους), μωρά (πλαστικές κούκλες) που ουρλιάζουν και γεννιούνται απροσδόκητα καθιστώντας τη γέννα μια βίαιη, ασυλλόγιστη και βαθιά παθητική εμπειρία, κόκκινα λουλούδια και μαξιλάρια που συνθέτουν μαζί με το στρώμα μια αφηρημένη κατασκευή, video προβολές από σκηνές ελληνικού κινηματογράφου και πουλιών που πετούν. Βλέπουμε μέχρι και σουβλάκια να καρφώνονται επάνω σε μαξιλάρια από την ερμηνεύτρια για να συμβολίσουν στιγμές της Ελληνικής ιστορίας όπως η Μεγάλη Ιδέα του Βενιζέλου και οι μετέπειτα εξελίξεις που οδήγησαν στην καταστροφή της Σμύρνης.

Η μορφή της κουκουβάγιας προβάλλει συνεχώς στο video wall και φοριέται σαν μάσκα από την ερμηνεύτρια. Ενδεχομένως χρησιμοποιείται πολλαπλώς από τη Γοργία για να συμβολίσει τη γυναίκα-μητέρα, τη γυναίκα-παρατηρήτρια, τη γυναίκα-σοφή, την παθητική, αποστασιοποιημένη γυναίκα. Γι αυτό και η κουκουβάγια συνδέεται κυρίως με τη μίζερη, γηραιά κυρία από την επαρχία, μια χαρακτηριστική ελληνική εικόνα, η οποία με τη σκούπα της «ξορκίζει» το κακό και αποποιείται κάθε αισθησιακότητα και σεξουαλικότητα, γινόμενη ένας ανδρόγυνος ή άφυλος επικριτής των πάντων. Η αισθησιακότητα ως ετεροκαθορισμένος γυναικείος ρόλος, επανέρχεται στο προσκήνιο κυρίως προς το τέλος της παράστασης, ωστόσο εναλλάσσεται με παραμορφώσεις προσώπου όπου η εκφραστικότητα και μεταμόρφωση του σώματος υποβοηθιούνται από το στρώμα.

Η ανδρική παρουσία είναι ανεπαίσθητη και ασώματη και κάνει μόνο την εμφάνισή της με έμμεσους και συμβολικούς τρόπους όπως το μπαστούνι που κρατά η ερμηνεύτρια, καθώς και μέσω της φωνής που υπαγορεύει τον δυϊστικό ρόλο της γυναίκας ως «εταίρας» ή «νοικοκυράς» και τον καταπραϋντικό της ρόλο ως «νοσοκόμας» και «χορηγού χαμομηλιού». Σε αυτές τις ανδρικές φαλλοκεντρικές κατασκευές αντιτάσσονται διάφορες αντιδραστικές εκλάμψεις των γυναικών με κορύφωση την εποχή του εμφυλίου, στην οποία η Γοργία αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος της παράστασης. Η Γλυμίτσα χορεύει με τεχνικές release, μπροστά στο στρώμα που γίνεται καθρέφτης, το αντιστασιακό τραγούδι «Γοργοπόταμος» κρατώντας ένα κόκκινο λουλούδι στο στόμα και επάνω στις αφηγήσεις των ανταρτισσών, μπαίνει μέσα στο στρώμα για να εκφράσει μια πρωτόγνωρη ελευθερία της γυναίκας που αποτινάσσει εντελώς το εξωτερικό της περίβλημα και «φαίνεσθαι».

Φθάνοντας προς το τέλος η αισθησιακότητα ξεπροβάλλει ξανά μέσα σε ένα καταναλωτικό, σεξιστικό πλαίσιο (σεξουαλική εμφάνιση, τακούνια, μπαλόνια με γυναίκες) και η Γοργία καταλήγει σε ένα φαντασμαγορικό οικοδόμημα, εκφραζόμενο με ένα queer περπάτημα στο στρώμα επάνω σε μπλε τακούνια και σε ένα αφηρημένο κατασκεύασμα από το μπαστούνι, μια γραβάτα και τα μπαλόνια που επικαλύπτουν το επάνω μέρος του σώματος της Γλυμίτσα.

Κρίνοντας από τον επίλογο, η Μαρία Γοργία σε αυτό το αφηρημένο χορευτικό εγχείρημα συγκροτεί μάλλον μια απαισιόδοξη «φεμινιστική» πρόταση για τη σύγχρονη γυναίκα στην Ελλάδα, η οποία βρίσκεται κατακερματισμένη σε μια πολλαπλότητα ετεροπροσδιορισμών, ρόλων και καταναλωτικών προτύπων, αφήνοντας ωστόσο μια χαραμάδα αισιοδοξίας μέσα από τη διαχρονική συνένωση της παιδικότητας και της ανδρογυνίας στην εσωτερική της ταυτότητα. Η συνένωση αυτή δεν είναι ωστόσο εύκολα αντιληπτή από εκείνη, γεγονός που την καθιστά λιγότερο μαχητική, ξεκάθαρη και διεκδικητική από παλαιότερες εποχές. Η ανδρική εξουσία έρχεται αυτή τη φορά να της επιβληθεί υπόγεια και υπεδαφικά μέσω μιας υποτιθέμενης, καταναλωτικής ελευθερίας και της δυνατότητάς της να είναι «όλα τα φύλα», αλλά προπάντων, αφανής και συνάμα αισθησιακή-σεξουαλικά ενεργή, τυποποιημένη και προσαρμοσμένη σε συγκεκριμένου είδους σεξουαλικότητες που προβάλλονται ως αναντίρρητο δικαίωμά της.

Ναταλία Κουτσούγερα (Dancetheater.gr)

Η παράσταση «Κρυμμένη στους Ελαιώνες» παρουσιάστηκε στις 2, 3, 9 και 10 Απριλίου 2014 από την Ομάδα Χορού Αμάλγαμα της Μαρίας Γοργία στο θέατρο Rabbithole.