Πέθανε ο Δημήτρης Τσατσούλης, κριτικός θεάτρου και χορού και πανεπιστημιακός δάσκαλος

Ο θάνατος του Δημήτρη Τσατσούλη στερεί από τις παραστατικές τέχνες έναν κριτικό και πανεπιστημιακό δάσκαλο με μακρά παρουσία στη μελέτη του θεάτρου, του χορού και της επιτέλεσης. Το έργο του συνδέει την επιστημονική έρευνα με τη συστηματική παρακολούθηση της σκηνής, αφήνοντας ένα αρχείο χρήσιμο για την κατανόηση τόσο των παραστάσεων όσο και των τρόπων με τους οποίους μιλάμε γι’ αυτές.

Την απώλειά του γνωστοποιούν δημοσιεύματα του πολιτιστικού Τύπου, ενώ με συλλυπητήρια δήλωσή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε στην παιδεία του, στη συμβολή του στην κριτική και στις εκδόσεις, καθώς και στην υποστήριξη που προσέφερε σε καλλιτέχνες. Η δημόσια αναγνώριση της προσφοράς του αφορά διαφορετικές όψεις μιας διαδρομής που αναπτύχθηκε στην πανεπιστημιακή αίθουσα, στον Τύπο και στον χώρο του βιβλίου.

Η κριτική του χορού ως σταθερό πεδίο εργασίας

Η σχέση του Τσατσούλη με τον χορό τεκμηριώνεται στο προσωπικό βιογραφικό του, που φιλοξενείται στον ιστότοπο του Πανεπιστημίου Πατρών. Καταγράφει συνεργασίες ως τακτικός κριτικός θεάτρου και χορού με τη «Νέα Εστία», την «Ημερησία» και την «Ελευθεροτυπία», καθώς και με τον «Ημεροδρόμο», το Greek Play Project και την Athens Voice. Στις συνεργασίες του περιλαμβάνονται επίσης το περιοδικό «Χορός» και διεθνή έντυπα.

Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα αυτής της ενασχόλησης είναι η κριτική του για τον «Ακίνητο δρομέα» της Ομάδας Πλεύσις, με τον Αντώνη Κουτρουμπή, στην Athens Voice στις 12 Ιουνίου 2025. Εξετάζοντας μια παράσταση στο όριο του σωματικού θεάτρου και της χορογραφίας, παρατηρούσε τις σχέσεις της κίνησης με τα αντικείμενα, τον φωτισμό και τη μουσική. Η προσέγγισή του αναδείκνυε πώς το σώμα παράγει σημασίες μέσα από τη συνύπαρξή του με τα υπόλοιπα υλικά της σκηνής.

Για το κοινό του χορού, τέτοια κείμενα έχουν αξία και ως τεκμήρια. Διασώζουν στοιχεία μιας εφήμερης τέχνης και προτείνουν τρόπους ανάγνωσής της. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η προσοχή στη σύνθεση της παράστασης επιτρέπει να συζητηθεί η κίνηση ως μέρος μιας συνολικής σκηνικής γλώσσας.

Από τη σημειωτική στη διδασκαλία

Ομότιμος καθηγητής Σημειωτικής του Θεάτρου και Θεωρίας της Επιτέλεσης στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Τσατσούλης είχε σπουδάσει στην Αθήνα και στο Παρίσι και ήταν διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα εκτείνονταν στη σημειωτική της παράστασης και της εικόνας, στις σύγχρονες θεωρίες της επιτέλεσης, στο διαπολιτισμικό θέατρο και στις κοινωνιολογικές και ανθρωπολογικές προσεγγίσεις του θεάτρου.

Στα μαθήματα που δίδαξε περιλαμβάνονταν η ανάλυση και κριτική της παράστασης, η δραματουργική ανάλυση και η σχέση θεάτρου και φωτογραφίας. Αυτή η συνάντηση διαφορετικών πεδίων προσφέρει ένα πλαίσιο για να κατανοήσουμε την κριτική του εργασία: το ενδιαφέρον για τη λειτουργία της εικόνας, τη θέση του θεατή και τις σημασίες που συγκροτούνται επί σκηνής.

Η παρακαταθήκη των βιβλίων

Στο συγγραφικό του έργο ανήκουν οι «Σημειολογικές προσεγγίσεις του θεατρικού φαινομένου», τα «Σημεία γραφής – Κώδικες σκηνής» και ο «Διάλογος εικόνων», με αντικείμενο τη φωτογραφία και τη σουρεαλιστική αισθητική στη σκηνική γραφή της Socìetas Raffaello Sanzio. Μελέτησε επίσης τη δραματουργία του Ιάκωβου Καμπανέλλη και της Λούλας Αναγνωστάκη. Το 2024 κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο – Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο».

Παράλληλα, ως υπεύθυνος της σειράς «Η Τέχνη του Θεάματος» των εκδόσεων Ελληνικά Γράμματα, συνέβαλε στην έκδοση 32 τόμων. Είχε επίσης διατελέσει πρόεδρος της Γνωμοδοτικής Επιτροπής Θεάτρου του Υπουργείου Πολιτισμού και είχε αναλάβει τη Συνάντηση Νέων Δημιουργών με αφορμή το Αρχαίο Δράμα στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών.

Τα βιβλία, οι κριτικές και η διδασκαλία του αποτελούν τις διακριτές αλλά συνδεδεμένες πλευρές αυτής της παρακαταθήκης. Για τους αναγνώστες και τους μελετητές του χορού, η επιστροφή στα κείμενά του προσφέρει τη δυνατότητα να εξεταστεί η ελληνική σκηνή μέσα από ένα βλέμμα που παρακολουθούσε τη συνάντηση του σώματος, της εικόνας και της θεατρικής πράξης.