Η Μάρθα Γκράχαμ ως «μητέρα του ψυχολογικού χορού»: μια έκθεση στη Νέα Υόρκη για τα εκατό χρόνια της ομάδας της

Εκατό χρόνια μετά την ίδρυση της ομάδας της, η Μάρθα Γκράχαμ γίνεται έκθεση στη Βιβλιοθήκη Παραστατικών Τεχνών της Νέας Υόρκης, στημένη όχι με τη σειρά των χρονολογιών αλλά σαν παράσταση σε πέντε πράξεις.

Η «Martha Graham: The Mother of Psychological Dance» άνοιξε στις 20 Μαΐου στο Λίνκολν Σέντερ και μένει ανοιχτή, με ελεύθερη είσοδο, ως τις 7 Νοεμβρίου. Είναι μέρος του εορτασμού για τα εκατό χρόνια της Martha Graham Dance Company, που ιδρύθηκε το 1926 και θεωρείται η παλαιότερη ομάδα χορού των Ηνωμένων Πολιτειών με αδιάκοπη δράση. Το υλικό προέρχεται κυρίως από το αρχείο Γκράχαμ, που η Βιβλιοθήκη απέκτησε από την ομάδα το 2020 και φυλάσσεται στο Τμήμα Χορού Jerome Robbins.

Την επιμέλεια υπογράφει ο Τζακ Φέρβερ, χορογράφος του μεταμοντέρνου χορού, συγγραφέας και εκπαιδευτικός στο Bard College, παλαιότερα υπότροφος ερευνητής χορού της ίδιας Βιβλιοθήκης. Σε συνέντευξη που δημοσίευσε στις 20 Οκτωβρίου το Dance Magazine, περιγράφει πώς στήθηκε μια έκθεση που αποφεύγει τη γραμμική αφήγηση μιας καριέρας σχεδόν επτά δεκαετιών. Η έκθεση χωρίζεται σε πέντε θεματικές «πράξεις»: «Το θείο θηλυκό», «Αμερική», «Θλίψη και χαρά», «Ψυχοσεξουαλικό» και «Τεχνική». Στην πρώτη βρίσκονται το κοστούμι από τα «Primitive Mysteries» και βίντεο από το «Heretic». Η δεύτερη είναι αφιερωμένη στη συνεργασία της Γκράχαμ με τον Ισάμου Νογκούτσι.

Ο Νογκούτσι, γλύπτης και σχεδιαστής, έφτιαξε σκηνικά για τη Γκράχαμ επί δεκαετίες, ξεκινώντας από το «Frontier» του 1935. Στην έκθεση το «Frontier» εμφανίζεται με το σκηνικό του Νογκούτσι, το ροζ φόρεμα που σχεδίασε η ίδια η χορογράφος και ένα βουβό φιλμ όπου το χορεύει. Στο κέντρο της αίθουσας έχει στηθεί ολόκληρο το σκηνικό του «Cave of the Heart» (1946), της εκδοχής της Γκράχαμ για τη Μήδεια. Στους τοίχους βρίσκονται ένα σχέδιο του Αλ Χίρσφελντ από το 1930, με τη Γκράχαμ στο «Lamentation», ένα πορτρέτο της από τον Τζορτζ Πλατ Λάινς της δεκαετίας του 1940, φωτογραφίες, ένα σπάνιο χειρόγραφο και κοστούμια που σχεδίασε η ίδια.

Από το υλικό φαίνεται πόσο συχνά η Γκράχαμ γύριζε στον αρχαίο μύθο για να μιλήσει για τον ψυχισμό. Η Ιοκάστη του «Night Journey», η Μήδεια του «Cave of the Heart» και η Αριάδνη του «Errand into the Maze» είναι γυναίκες σε κρίση. Ο χορός τις δείχνει από μέσα, μέσα από τη σύσπαση και την απελευθέρωση του κορμού, πάνω στις οποίες στηρίζεται η τεχνική της. Από αυτή τη ματιά βγαίνει και ο τίτλος της έκθεσης.

Η αίθουσα είναι στημένη σαν σκηνή. Οι τοίχοι ξεκινούν σε απαλό μοβ και καταλήγουν σε βαθύ κόκκινο, ενώ τα βάθρα περνούν από το ξύλο του στούντιο σε μεταλλικές επιφάνειες. Ηχογραφήσεις από παραστάσεις του «Night Journey», του «Appalachian Spring» και του «Cave of the Heart» παίζουν η μία μετά την άλλη, με παύσεις ανάμεσα. Στην είσοδο, μια μεταλλική εκτύπωση παρουσιάζει τη Γκράχαμ μισή είδωλο, μισή φάντασμα. Τον σχεδιασμό του χώρου έκανε η Κριστίν Ραγκ και τον οπτικοακουστικό σχεδιασμό ο Κέβιν Κέλι. Και τα κείμενα της έκθεσης φέρουν την υπογραφή Φέρβερ, με στόχο να διαβάζονται εύκολα. Όταν ένας επιμελητής κειμένων ρώτησε αν το κοινό θα καταλάβει μια λέξη όπως «χθόνιος», η απάντηση ήταν ότι μια άγνωστη λέξη μπορεί να γίνει κλειδί που ανοίγει μια πόρτα.

Η σχέση Φέρβερ και Γκράχαμ ξεκινά από την ηλικία των δεκατριών, σε μια παράσταση του «Μάκβεθ» στο Μάντισον του Ουισκόνσιν, με τον ρόλο μιας μάγισσας φτιαγμένης κατά το πρότυπο της Γκράχαμ. Τη χορογραφία υπέγραφε η Λίζα Θάρελ, πρώην χορεύτρια της ομάδας της. Όπως λέει στο Dance Magazine, η τεχνική Γκράχαμ ήταν πηγή δύναμης, ακριβώς επειδή την είχε αναπτύξει μια γυναίκα. Στα εγκαίνια, όπως αναφέρεται στην ίδια συνέντευξη, ήρθαν πάνω από 600 άνθρωποι.

Για την ομάδα η έκθεση είναι μόνο ένα κομμάτι της χρονιάς. Τον Σεπτέμβριο η Martha Graham Dance Company μεταφέρθηκε σε νέα έδρα στο 1501 Broadway, κοντά στην Τάιμς Σκουέαρ. Αυτές τις μέρες περιοδεύει στο Μεξικό, για πρώτη φορά από τη δεκαετία του 1980, με σταθμούς το Palacio de Bellas Artes της Πόλης του Μεξικού και το Teatro Juárez του Γκουαναχουάτο, και τον Νοέμβριο ξεκινά την πέμπτη περιοδεία της στην Κίνα. Την άνοιξη του 2027, η σειρά «Lamentation Variations», που ξεκίνησε η καλλιτεχνική διευθύντρια Τζάνετ Άιλμπερ το 2007, κλείνει είκοσι χρόνια με τρεις νέες εκδοχές του σόλο της Γκράχαμ. Τις υπογράφουν η Παμ Τάνοβιτς, ο Λαρ Λούμποβιτς και ο εικαστικός Ρασίντ Τζόνσον. Ο Τζόνσον δεν προέρχεται από τον χορό αλλά από τα εικαστικά, όπως κάποτε ο Νογκούτσι.

Για το ευρωπαϊκό κοινό, η πιο κοντινή ευκαιρία είναι το Sadler's Wells του Λονδίνου, από τις 20 ως τις 23 Ιανουαρίου 2027, με δύο προγράμματα. Το πρώτο, «Inner Landscape», έχει τα «Night Journey» και «Diversion of Angels» της Γκράχαμ, το «Cortege» των Baye & Asa και το «Letter to Nobody» της Σιν Γινγκ. Το δεύτερο, «Dancing Our Times», συνδέει τη Γκράχαμ με την ιστορία της εποχής της. Περιλαμβάνει το «Chronicle», που πρωτοπαρουσιάστηκε πριν από ενενήντα χρόνια, το «Immediate Tragedy», σόλο του 1937 για τον Ισπανικό Εμφύλιο που είχε χαθεί και ξαναστήθηκε από την Άιλμπερ το 2020 με νέα μουσική του Κρίστοφερ Ράουντρι, το «We the People» του Τζαμάρ Ρόμπερτς σε μουσική της Ριάνον Γκίντενς, και το «Appalachian Spring» σε μουσική του Άαρον Κόπλαντ. Για τον Μάιο του 2027 έχει ανακοινωθεί περιοδεία στην Ισπανία, χωρίς ακόμη ημερομηνίες και πόλεις.

Η έκθεση

«Martha Graham: The Mother of Psychological Dance». Επιμέλεια: Τζακ Φέρβερ. Σχεδιασμός χώρου: Κριστίν Ραγκ. Οπτικοακουστικός σχεδιασμός: Κέβιν Κέλι.

Χώρος: The New York Public Library for the Performing Arts, Dorothy and Lewis B. Cullman Center, Shelby Cullom Davis Museum (Donald and Mary Oenslager Gallery), 40 Lincoln Center Plaza, Νέα Υόρκη.

Διάρκεια: ως τις 7 Νοεμβρίου 2026. Είσοδος ελεύθερη. Ώρες λειτουργίας και εκδηλώσεις: nypl.org/marthagraham

Martha Graham Dance Company στο Λονδίνο

Χώρος: Sadler's Wells Theatre, Rosebery Avenue, Λονδίνο EC1R 4TN.

Πρόγραμμα Α, «Inner Landscape»: Τετάρτη 20, Παρασκευή 22 και Σάββατο 23 Ιανουαρίου 2027, 19:30. Έργα: «Night Journey», «Diversion of Angels» (Μάρθα Γκράχαμ), «Cortege» (Baye & Asa), «Letter to Nobody» (Σιν Γινγκ με τη Μίμι Γιν). Εισιτήρια: αγορά online

Πρόγραμμα Β, «Dancing Our Times»: Πέμπτη 21 Ιανουαρίου 2027, 19:30, και Σάββατο 23 Ιανουαρίου, 14:00. Έργα: «Appalachian Spring», «Immediate Tragedy», «Chronicle» (Μάρθα Γκράχαμ), «We the People» (Τζαμάρ Ρόμπερτς). Εισιτήρια: αγορά online

Τιμές: από 15 λίρες, συν 4 λίρες χρέωση συναλλαγής. Διάρκεια: περίπου 2 ώρες, με διάλειμμα 20 λεπτών.

Ομάδα: Martha Graham Dance Company, καλλιτεχνική διεύθυνση Τζάνετ Άιλμπερ, marthagraham.org

Πηγές αναφοράς

Dance Magazine, Claudia Bauer, «Jack Ferver on Curating a Major Martha Graham Exhibition Through a Deeply Personal Lens», 20 Οκτωβρίου 2026

BroadwayWorld, Stephi Wild, «New Martha Graham Exhibit Will Open at the New York Library for the Performing Arts», 27 Απριλίου 2026

West Side Rag, Steve Holt, «Now at Lincoln Center: Honoring Martha Graham, a Titan of Modern Dance», 25 Μαΐου 2026

Woman Around Town, Marina P. Kennedy, «Celebrate Graham 100 at New York Public Library for the Performing Arts», 4 Ιουνίου 2026

Martha Graham Dance Company, δελτίο τύπου, «Martha Graham Dance Company 2026-27 Season: We Are Our Time», 12 Αυγούστου 2026

Sadler's Wells, «Martha Graham Dance Company: Inner Landscape (Programme A)» – επίσημη σελίδα παράστασης

Sadler's Wells, «Martha Graham Dance Company: Dancing Our Times (Programme B)» – επίσημη σελίδα παράστασης

© dancetheater.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση αποσπάσματος με αναφορά στην πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς το άρθρο.