Τενοντοπάθεια Αχιλλείου στον χορό: γιατί η ξεκούραση δεν αρκεί και πώς ξαναχτίζεται ο τένοντας

Ένας πόνος στο πίσω μέρος της κνήμης, λίγο πάνω από τη φτέρνα, που ξυπνά στα relevé και στα άλματα. Η τενοντοπάθεια του Αχιλλείου είναι από τα πιο επίμονα προβλήματα των χορευτών, και ο Αχίλλειος έχει χαρακτηριστεί ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία του σώματός τους [1]. Το καλό νέο είναι ότι ο τένοντας ανταποκρίνεται στη σωστή φόρτιση, όχι στην πλήρη ακινησία.

Τι είναι και πού πονάει

Ο Αχίλλειος τένοντας ενώνει τους μύες της γάμπας με τη φτέρνα και μεταφέρει τη δύναμη σε κάθε relevé, κάθε άλμα και κάθε προσγείωση. Όταν δέχεται επανειλημμένα περισσότερο φορτίο απ’ όσο μπορεί να αντέξει, εμφανίζεται πόνος και πάχυνση: αυτό ονομάζουμε τενοντοπάθεια (Achilles tendinopathy). Παλιότερα λεγόταν συνήθως «τενοντίτιδα», όμως η διεθνής επιστημονική ορολογία προτιμά σήμερα τον όρο «τενοντοπάθεια» για τον επίμονο πόνο και την απώλεια λειτουργίας του τένοντα που συνδέονται με τη φόρτιση [2].

Οι κατευθυντήριες οδηγίες ξεχωρίζουν δύο μορφές. Στην τενοντοπάθεια του μέσου τμήματος (midportion) ο πόνος βρίσκεται 2 έως 7 εκατοστά πάνω από το σημείο όπου ο τένοντας «δένει» στη φτέρνα, ενώ στην καταφυτική (insertional) βρίσκεται μέσα στα 2 πρώτα εκατοστά, πάνω στη φτέρνα [3]. Η διάκριση έχει σημασία, γιατί οι δύο μορφές αντιμετωπίζονται λίγο διαφορετικά. Η διάγνωση στηρίζεται σε τέσσερα στοιχεία: τη θέση του πόνου, τον πόνο όταν φορτίζεται ο τένοντας, την τοπική πάχυνση και την ευαισθησία όταν τον πιέζεις. Αν υπάρχουν και τα τέσσερα, δεν χρειάζεται υπέρηχος ή μαγνητική [3]. Η θέση του πόνου και ο πόνος στην ψηλάφηση είναι, άλλωστε, τα πιο αξιόπιστα κλινικά ευρήματα [4].

Γιατί ο χορός φορτίζει τόσο τον Αχίλλειο

Ο χορός ζητά από τη γάμπα και τον Αχίλλειο χιλιάδες επαναλήψεις: relevé, sautés, petit allegro, grand allegro, προσγειώσεις σε demi-pointe. Η επαναλαμβανόμενη φόρτιση είναι ο βασικός λόγος που τα προβλήματα υπερφόρτωσης, όπως η τενοντοπάθεια, είναι συχνά στους χορευτές [5]. Σε μελέτη σε 54 προεπαγγελματίες χορευτές, όσοι χόρευαν μπαλέτο είχαν περίπου έξι φορές περισσότερες πιθανότητες για πόνο στην περιοχή του Αχιλλείου σε σχέση με όσους χόρευαν σύγχρονο ή κινεζικό χορό [6]. Σε μια διερευνητική μελέτη σε 106 χορευτές Bharatanatyam στην Ινδία, περίπου 7 στους 10 είχαν ενδείξεις τενοντοπάθειας σε ερωτηματολόγιο, εύρημα που οι ίδιοι οι συγγραφείς θεωρούν προκαταρκτικό [5].

Ο τένοντας αντιδρά στο φορτίο πριν καν πονέσει. Σε 63 χορευτές που πέρασαν έξι εβδομάδες εντατικές πρόβες για τη «Λίμνη των κύκνων», ο υπέρηχος έδειξε αλλαγές στη δομή του Αχιλλείου, χωρίς όμως να αλλάξουν τα συμπτώματα ή η δοκιμασία ανύψωσης της φτέρνας στο ένα πόδι [7]. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: οι περίοδοι με απότομη αύξηση των προβών είναι ευαίσθητες, και μια «άσχημη» εικόνα στον υπέρηχο δεν σημαίνει από μόνη της πρόβλημα. Μια μικρή πιλοτική μελέτη βρήκε επίσης ότι οι χορευτές μπαλέτου ανεβαίνουν ψηλότερα στη δοκιμασία ανύψωσης της φτέρνας, αλλά παράγουν λιγότερο συνολικό έργο από όσους δεν χορεύουν, δηλαδή έχουν ύψος αλλά όχι απαραίτητα αντοχή [8].

Από τους παράγοντες κινδύνου που έχουν μελετηθεί, το ισχυρότερο τεκμήριο αφορά μια προηγούμενη τενοντοπάθεια ή κάταγμα στα κάτω άκρα. Υπάρχουν επίσης περιορισμένες ενδείξεις για τη μειωμένη δύναμη των πελματιαίων καμπτήρων, δηλαδή των μυών της γάμπας, και για ορισμένα αντιβιοτικά της κατηγορίας των κινολονών (οφλοξασίνη) [9].

Τι κάνει συνήθως λάθος ο χορευτής

Το πιο συνηθισμένο λάθος είναι να «χορεύεις πάνω στον πόνο», συνεχίζοντας άλματα και relevé χωρίς να προσαρμόζεις το φορτίο. Το αντίθετο λάθος είναι η πλήρης ξεκούραση. Οι συγγραφείς μιας μελέτης για την ενημέρωση γενικών γιατρών σημειώνουν ότι για τέτοιους χρόνιους τραυματισμούς υπερφόρτωσης συχνά συστήνεται απόλυτη ανάπαυση [10]. Ο τένοντας όμως χρειάζεται φορτίο για να προσαρμοστεί, και όταν ο χορευτής επιστρέψει, βρίσκει μια γάμπα πιο αδύναμη απ’ ό, τι πριν. Ένα τρίτο λάθος είναι να αναζητά «ειδικές» θεραπείες επειδή είναι χορευτής. Μια ανασκόπηση για την τενοντοπάθεια του Αχιλλείου στον χορό προειδοποιεί ότι η πεποίθηση πως ο χορευτής είναι διαφορετικός από τους άλλους ασθενείς οδηγεί σε μεθόδους χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση [1].

Τι λέει η βιβλιογραφία για την αντιμετώπιση

Οι ολλανδικές κατευθυντήριες οδηγίες, από τις πιο πρόσφατες και πλήρεις, προτείνουν η θεραπεία να ξεκινά με τρία στοιχεία. Πρώτο, ενημέρωση για το τι είναι το πρόβλημα και πόσο χρόνο παίρνει. Δεύτερο, συμβουλές φόρτισης: προσωρινή διακοπή των κινήσεων που προκαλούν πόνο, αντικατάστασή τους με άλλες που δεν ενοχλούν, σταδιακή αύξηση του φορτίου και παρακολούθηση του πόνου με μια κλίμακα. Τρίτο, προοδευτικές ασκήσεις ενδυνάμωσης της γάμπας για τουλάχιστον 12 εβδομάδες [3]. Στην καταφυτική μορφή οι οδηγίες προτείνουν οι ασκήσεις να γίνονται αρχικά σε επίπεδη επιφάνεια [3].

Η σωστή φόρτιση μπορεί να συνυπάρξει με τη δραστηριότητα. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη, ασθενείς που συνέχισαν τρέξιμο και άλματα παρακολουθώντας τον πόνο τους είχαν εξίσου καλά αποτελέσματα με όσους σταμάτησαν για έξι εβδομάδες [11]. Δεν υπάρχει ένα μόνο «σωστό» πρόγραμμα. Οι έκκεντρες ασκήσεις, όπου η φτέρνα κατεβαίνει αργά, και οι ασκήσεις βαριάς, αργής αντίστασης (heavy slow resistance) έδωσαν εξίσου καλά αποτελέσματα, αλλά οι ασθενείς ακολούθησαν πιο πιστά το δεύτερο πρόγραμμα [12]. Μια μετα-ανάλυση 29 μελετών κατέληξε ότι η αναμονή χωρίς θεραπεία δεν συστήνεται, ότι οι ενεργές θεραπείες δεν διαφέρουν ουσιαστικά μεταξύ τους, και ότι οι ασκήσεις γάμπας είναι λογική πρώτη επιλογή, γιατί είναι απλές, φθηνές και ασφαλείς [13].

Αν μετά από τρεις μήνες σωστής θεραπείας δεν υπάρχει βελτίωση, συζητούνται συμπληρωματικές θεραπείες. Οι οδηγίες συστήνουν προσοχή με τα αντιφλεγμονώδη και τις τοπικές ενέσεις κορτιζόνης, ενώ το χειρουργείο εξετάζεται μόνο αν τα συμπτώματα επιμένουν μετά από τουλάχιστον έξι μήνες θεραπείας [3].

Επιστροφή στον χορό

Η αποκατάσταση από τενοντοπάθεια του Αχιλλείου μπορεί να κρατήσει έως και έναν χρόνο, και οι υποτροπές είναι συχνές, ιδιαίτερα στη φάση της επιστροφής [14]. Η πλήρης επιστροφή χωρίς συμπτώματα συνήθως γίνεται μετά από μερικούς μήνες ενεργού θεραπείας, ενώ η επιστροφή μέσα σε λίγες μέρες συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα υποτροπής [3]. Μακροπρόθεσμα, οι περισσότεροι ασθενείς αναρρώνουν και περίπου 85% των αθλητών επιστρέφουν στο άθλημά τους, όμως σε 23% έως 37% τα συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν για χρόνια [3].

Στην πράξη, το φορτίο του χορού ξαναμπαίνει σταδιακά: πρώτα barre και κινήσεις χωρίς άλματα, μετά relevé στα δύο πόδια και στο ένα, και στο τέλος άλματα και pointe. Η δοκιμασία ανύψωσης της φτέρνας στο ένα πόδι είναι χρήσιμο εργαλείο για να φανεί αν η γάμπα έχει ξαναβρεί την αντοχή της [8]. Μετά την ανάρρωση, οι οδηγίες προτείνουν να συνεχίσεις τις ασκήσεις γάμπας και να αυξάνεις σταδιακά το φορτίο μετά από κάθε διακοπή, όπως οι καλοκαιρινές διακοπές ή μια περίοδος απουσίας [3]. Θα επανέλθουμε στην πρόληψη στο άρθρο για το φορτίο, τη δύναμη και την ξεκούραση. Αν πονάς πιο βαθιά, πίσω από τον αστράγαλο, κυρίως σε pointe και demi-pointe, μπορεί να πρόκειται για άλλο πρόβλημα, όπως η οπίσθια πρόσκρουση ή η τενοντοπάθεια του μακρού καμπτήρα του μεγάλου δακτύλου, που θα δούμε στα επόμενα μέρη της σειράς.

Επιστημονικές πηγές

1. Maffulli N, Longo UG, Denaro V. Achilles Tendinopathy in Dancers. J Dance Med Sci. 2012;16(3): 92–100. doi: 10.1177/1089313X1201600302
2. Scott A, Squier K, Alfredson H, et al. ICON 2019: International Scientific Tendinopathy Symposium Consensus: Clinical Terminology. Br J Sports Med. 2020;54(5): 260–262. doi: 10.1136/bjsports-2019-100885
3. de Vos RJ, van der Vlist AC, Zwerver J, et al. Dutch multidisciplinary guideline on Achilles tendinopathy. Br J Sports Med. 2021;55(20): 1125–1134. doi: 10.1136/bjsports-2020-103867
4. Hutchison AM, Evans R, Bodger O, et al. What is the best clinical test for Achilles tendinopathy; Foot Ankle Surg. 2013;19(2): 112–117. doi: 10.1016/j.fas.2012.12.006
5. Bhat AA, Raja K, Hadya Ananda K, Anand PA. Prevalence of Achilles Tendinopathy in Bharatanatyam Dancers. J Dance Med Sci. 2026. doi: 10.1177/1089313X261479318
6. Lai JHC, Fung NPY, Yeung STW, et al. Comparison of Dance-Related Foot and Ankle Injuries Among Pre-Professional Ballet, Contemporary, and Chinese Dancers. J Dance Med Sci. 2022;26(2): 134–142. doi: 10.12678/1089-313X.061522f
7. Anker-Petersen C, Juul-Kristensen B, Antflick J, et al. Six weeks of intensive rehearsals for the Swan Lake ballet shows ultrasound tissue characterization changes of the Achilles tendons in dancers. Scand J Med Sci Sports. 2021;31(11): 2133–2143. doi: 10.1111/sms.14034
8. Zellers JA, van Ostrand K, Silbernagel KG. Calf Endurance and Achilles Tendon Structure in Classical Ballet Dancers. J Dance Med Sci. 2017;21(2): 64–69. doi: 10.12678/1089-313X.21.2.64
9. van der Vlist AC, Breda SJ, Oei EHG, Verhaar JAN, de Vos RJ. Clinical risk factors for Achilles tendinopathy: a systematic review. Br J Sports Med. 2019;53(21): 1352–1361. doi: 10.1136/bjsports-2018-099991
10. Coates WC, Sims L. An Achilles Tendinopathy Educational Intervention for Generalist Physicians Raises Awareness and Improves Knowledge for Treating Ballet Dancers. J Dance Med Sci. 2024;28(3): 163–167. doi: 10.1177/1089313X241238814
11. Silbernagel KG, Thomeé R, Eriksson BI, Karlsson J. Continued sports activity, using a pain-monitoring model, during rehabilitation in patients with Achilles tendinopathy: a randomized controlled study. Am J Sports Med. 2007;35(6): 897–906. doi: 10.1177/0363546506298279
12. Beyer R, Kongsgaard M, Hougs Kjær B, Øhlenschlæger T, Kjær M, Magnusson SP. Heavy Slow Resistance Versus Eccentric Training as Treatment for Achilles Tendinopathy: A Randomized Controlled Trial. Am J Sports Med. 2015;43(7): 1704–1711. doi: 10.1177/0363546515584760
13. van der Vlist AC, Winters M, Weir A, et al. Which treatment is most effective for patients with Achilles tendinopathy; A living systematic review with network meta-analysis of 29 randomised controlled trials. Br J Sports Med. 2021;55(5): 249–256. doi: 10.1136/bjsports-2019-101872
14. Silbernagel KG, Crossley KM. A Proposed Return-to-Sport Program for Patients With Midportion Achilles Tendinopathy: Rationale and Implementation. J Orthop Sports Phys Ther. 2015;45(11): 876–886. doi: 10.2519/jospt.2015.5885

© dancetheater.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση αποσπάσματος με αναφορά στην πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς το άρθρο.