Ο Ρατμάνσκι επιστρέφει στο Κίεβο: ο Μπαλανσίν ανεβαίνει στην Εθνική Όπερα της Ουκρανίας ανάμεσα στις σειρήνες του πολέμου

Τα «Donizetti Variations» είναι το πρώτο πιστοποιημένο ανέβασμα έργου του Τζορτζ Μπαλανσίν από ουκρανικό μπαλέτο. Η επόμενη παράσταση δίνεται στις 10 Οκτωβρίου, σε μια βραδιά μονόπρακτων που περιλαμβάνει και την «Ελεγεία εν καιρώ πολέμου».

Η Εθνική Όπερα της Ουκρανίας άνοιξε στις 10 Σεπτεμβρίου την 159η καλλιτεχνική της περίοδο με ένα γεγονός που ξεπερνά τα όρια μιας συνηθισμένης πρεμιέρας. Ο Αλεξέι Ρατμάνσκι, ίσως ο πιο περιζήτητος χορογράφος του κλασικού μπαλέτου σήμερα, ανέβασε στη σκηνή του Κιέβου τα «Donizetti Variations» του Τζορτζ Μπαλανσίν. Πρόκειται για το πρώτο πιστοποιημένο ανέβασμα χορογραφίας του Μπαλανσίν από ουκρανική κομπανία. Ταυτόχρονα, για τον ίδιο τον Ρατμάνσκι, είναι μια επιστροφή στο θέατρο όπου ξεκίνησε η καριέρα του.

Η συγκυρία δίνει στο γεγονός ιδιαίτερο βάρος. Από την έναρξη της ρωσικής εισβολής, τα έργα του Μπαλανσίν δεν παραχωρούνται πλέον σε ρωσικά θέατρα. Την ίδια ώρα, για πρώτη φορά, το ρεπερτόριό του φτάνει επίσημα στην Ουκρανία. Και φτάνει μέσα από έναν Ουκρανό δημιουργό διεθνούς κύρους.

Ένα κόσμημα του νεοκλασικισμού

Τα «Donizetti Variations» είναι ένα μονόπρακτο μπαλέτο χωρίς υπόθεση, πάνω στη χορευτική μουσική από την όπερα «Dom Sébastien» του Γκαετάνο Ντονιτσέτι. Ο Μπαλανσίν το δημιούργησε το 1960 για το New York City Ballet. Είναι έργο φωτεινό, γρήγορο και δεξιοτεχνικό, όπου πρωταγωνιστεί η ίδια η κίνηση: η μουσικότητα, η ταχύτητα των ποδιών, η καθαρότητα της γραμμής. Εδώ το ιταλικό μπελκάντο συναντά την αμερικανική ενέργεια του Μπαλανσίν, με ένα κεντρικό ντουέτο και ένα σύνολο που λειτουργεί σαν χορωδία.

Για μια κομπανία με ισχυρή ρωσοσοβιετική παράδοση, όπως αυτή του Κιέβου, το ύφος του Μπαλανσίν είναι ταυτόχρονα πρόκληση και σχολείο. Απαιτεί άλλη διαχείριση του χρόνου, λιγότερη «ερμηνεία» και περισσότερη εμπιστοσύνη στη μουσική. Ο ίδιος ο Ρατμάνσκι το λέει καθαρά: κατά τη γνώμη του, το μπαλέτο δεν μπορεί να αναπτυχθεί πλήρως χωρίς το ρεπερτόριο του Μπαλανσίν, και αυτό είναι ένα βήμα που το ουκρανικό μπαλέτο δεν είχε κάνει ακόμη.

Πρόβες ανάμεσα στα καταφύγια

Ο Αλεξέι Ρατμάνσκι και η σύζυγός του, η χορογράφος Τατιάνα Ρατμάνσκι, επέστρεψαν στο Κίεβο τον Αύγουστο, για πρώτη φορά από την έναρξη του πολέμου. Η παρουσία τους συνέπεσε με μία από τις σκληρότερες περιόδους βομβαρδισμών της πρωτεύουσας. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Μαρίνα Χαρς στους New York Times, οι πρόβες διακόπτονταν από σειρήνες αεροπορικής επιδρομής και χορευτές και δημιουργοί κατέφευγαν στα καταφύγια αρκετές φορές την ημέρα. Μια παράσταση της «Ζιζέλ» μάλιστα ακυρώθηκε στη μέση.

Οι αριθμοί περιγράφουν ένα θέατρο που αντέχει με το ζόρι: το μπαλέτο της Εθνικής Όπερας αριθμεί σήμερα 95 χορευτές, από 176 πριν από την εισβολή. Κι όμως, το πρωινό μάθημα ήταν πάντα γεμάτο, και η πρεμιέρα δόθηκε κανονικά. «Μαζεύουν τον εαυτό τους και απλώς κάνουν αυτό που πρέπει», είπε ο Ρατμάνσκι. «Είναι οι άνθρωποι, ο εθνικός χαρακτήρας. Νομίζω ότι είναι ένα θαύμα.»

Από το Κίεβο στον κόσμο, και πίσω

Ο Ρατμάνσκι γεννήθηκε στο Λένινγκραντ αλλά μεγάλωσε στο Κίεβο. Σπούδασε στη Χορευτική Ακαδημία του Μπολσόι (1978–1986) και από το 1986 έως το 1997 ήταν σολίστ στο θέατρο που σήμερα ονομάζεται Εθνική Όπερα της Ουκρανίας. Εκεί έκανε και το χορογραφικό του ντεμπούτο το 1987. Ακολούθησαν το Royal Winnipeg Ballet και το Βασιλικό Μπαλέτο της Δανίας, η καλλιτεχνική διεύθυνση του Μπαλέτου Μπολσόι (2004–2008) και η μακρά σχέση του με το American Ballet Theatre και αργότερα το New York City Ballet.

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022 βρισκόταν στη Μόσχα, όπου δούλευε δύο παραγωγές. Τις σταμάτησε αμέσως, ακύρωσε τις πρεμιέρες και έφυγε από τη χώρα. Από τότε είναι από τις πιο ηχηρές φωνές του διεθνούς χορού κατά του πολέμου και δεν επιτρέπει να παρουσιάζονται τα έργα του στη Ρωσία. Ο πόλεμος πέρασε και στη χορογραφία του: η «Ελεγεία εν καιρώ πολέμου» (Wartime Elegy, 2022) σε μουσική Βαλεντίν Σιλβεστρόφ, το «Solitude», αφιερωμένο στα παιδιά της Ουκρανίας, και η χορογραφία του στο βαλς «Rozluka» του Μικόλα Λισένκο για τον Χορό της Όπερας της Βιέννης το 2024. Μαζί με την Τατιάνα συνίδρυσε επίσης την πρωτοβουλία Ballet Shoes for Ukraine, που έχει στείλει χιλιάδες ζευγάρια πουέντ και παπούτσια μπαλέτου σε θέατρα και σχολές του Κιέβου, της Λβιβ, της Οδησσού, του Ντνίπρο και του Χαρκόβου.

«Ξεκίνησα εδώ», δήλωσε στη συνέντευξη Τύπου πριν από την πρεμιέρα, «και θέλω πολύ το ουκρανικό μπαλέτο όχι απλώς να επιβιώσει, αλλά να σταθεί στο επίπεδο των κορυφαίων κομπανιών του κόσμου». Και πρόσθεσε: «Ένα Donizetti δεν αρκεί. Πρέπει να κάνουμε όλο και περισσότερα.»

Γιατί μας αφορά

Η παραγωγή του Κιέβου δεν είναι μόνο ένα συγκινητικό ανθρώπινο χρονικό. Είναι και μια καλλιτεχνική δήλωση για το πού θέλει να πάει μια μεγάλη κλασική σχολή μέσα σε συνθήκες πολέμου. Αντί για οχυρωμένη αναδίπλωση στο γνώριμο, το θέατρο ανοίγεται στην πιο «δυτική» γλώσσα του 20ού αιώνα. Το ότι ο φορέας αυτού του ανοίγματος είναι ένας καλλιτέχνης που γεννήθηκε στη Ρωσία, μεγάλωσε στην Ουκρανία και διαμόρφωσε το ύφος του στη Δύση κάνει την κίνηση ακόμη πιο εύγλωττη. Ο Μπαλανσίν, άλλωστε, ήταν κι αυτός ένας μετανάστης που βρήκε στην Αμερική το έδαφος να ανανεώσει την κληρονομιά της Αγίας Πετρούπολης.

Πρακτικές πληροφορίες

Έργο: «Donizetti Variations» (Βαριασιόν Ντονιτσέτι), χορογραφία Τζορτζ Μπαλανσίν, ανέβασμα Αλεξέι Ρατμάνσκι

Μουσική: Γκαετάνο Ντονιτσέτι, χορευτική μουσική από την όπερα «Dom Sébastien»

Κομπανία: Μπαλέτο της Εθνικής Όπερας της Ουκρανίας

Πρεμιέρα: 10 και 11 Σεπτεμβρίου 2026

Επόμενη παράσταση: Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026, 18:00 (δεύτερη πρεμιερική παράσταση)

Πρόγραμμα της βραδιάς: Βραδιά μονόπρακτων: «Donizetti Variations» (Μπαλανσίν / Ρατμάνσκι), «Άνοιξη και Φθινόπωρο» του Τζον Νόιμαϊερ σε μουσική Ντβόρζακ (Σερενάτα σε Μι μείζονα, έργο 22) και «Ελεγεία εν καιρώ πολέμου» του Ρατμάνσκι σε μουσική Βαλεντίν Σιλβεστρόφ

Χώρος: Εθνική Ακαδημαϊκή Όπερα και Μπαλέτο της Ουκρανίας «Τάρας Σεφτσένκο», οδός Volodymyrska 50, Κίεβο

Εισιτήρια και πρόγραμμα: opera.com.ua

Σημείωση: Λόγω των συνθηκών ασφαλείας ο αριθμός θεατών παραμένει περιορισμένος και οι βραδινές παραστάσεις ξεκινούν στις 18:00. Το θέατρο έχει ανακοινώσει σχέδιο ενεργειών σε περίπτωση αεροπορικού συναγερμού.

Πηγές: The New York Times (Marina Harss), Kyiv Post, Gramilano, Εθνική Όπερα της Ουκρανίας, TSN.ua, μέσω ArtsJournal.