«The Rashomon Effect»: ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου βάζει το κοινό να ξαναδεί το ίδιο σόλο στο ODD 2027

Ένα χορογραφικό σόλο παρουσιάζεται μπροστά στο κοινό και μετά ξανά, αυτούσιο, με διαφορετική αφήγηση από πάνω του. Με το «The Rashomon Effect», που εντάσσεται στο ODD 2027 (3–7 Φεβρουαρίου), ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου εξετάζει πόσο αλλάζει ένα έργο ανάλογα με το ποιος μας το εξηγεί.

Ο τίτλος παραπέμπει στο «Ρασομόν» του Ακίρα Κουροσάβα (1950), την ταινία όπου το ίδιο γεγονός αφηγείται από διαφορετικούς μάρτυρες με τρόπους που δεν συμφωνούν μεταξύ τους. Από αυτήν πήρε το όνομά του και το λεγόμενο «φαινόμενο Ρασομόν»: η ιδέα ότι η ίδια εμπειρία ερμηνεύεται διαφορετικά ανάλογα με το υπόβαθρο, την κουλτούρα και τη θέση του καθενός.

Το ίδιο έργο, διαφορετικά μάτια

Σύμφωνα με την παρουσίαση της Στέγης για το ODD, το ίδιο σόλο θα παρουσιαστεί δύο φορές, με την αφήγηση να αλλάζει κάθε φορά και να συνοδεύεται από διαφορετικούς παρατηρητές. Παρόλο που το κοινό βλέπει την ίδια ακριβώς χορογραφία, η αντίληψή του μετακινείται. Το έργο θέλει να φέρει στην επιφάνεια τους αθέατους μηχανισμούς που διαμορφώνουν το νόημα, και την ένταση ανάμεσα στην προσωπική εμπειρία του θεατή και στον λόγο των ειδικών.

Στην αρχική περιγραφή της έρευνας το σχέδιο ήταν πιο εκτεταμένο: ένα σόλο περίπου δεκαπέντε λεπτών θα επαναλαμβανόταν άλλες τέσσερις φορές, κάθε φορά με τον ηχογραφημένο σχολιασμό ενός διαφορετικού ανθρώπου. Πρώτα μιλά ένας θεωρητικός του χορού, έπειτα ένας θεατής χωρίς ειδικές γνώσεις, ύστερα ο παραγωγός της παράστασης και στο τέλος ο ίδιος ο χορογράφος, που εξηγεί πώς φτιάχτηκε το έργο. Το ερώτημα από πίσω είναι αν όσα προτείνουν οι επαγγελματίες δημιουργοί αφορούν πραγματικά το κοινό στο οποίο απευθύνονται.

Πώς δουλεύτηκε η έρευνα

Ο Παπανικολάου ανέπτυξε το έργο ως Onassis AiR Fellow για το 2025/26, μέσα από το πρόγραμμα υποτροφιών δραματουργίας. Στο σημείωμά του εξηγεί ότι έφτιαξε πρώτα ένα σόλο δέκα περίπου λεπτών γύρω από την ιδέα της αποτυχίας και το κινηματογράφησε. Στη συνέχεια το έδειξε σε θεωρητικούς και επαγγελματίες του χορού, σε ανθρώπους με ελάχιστη ή καμία επαφή με τον σύγχρονο χορό και σε παραγωγούς, και κατέγραψε τις αντιδράσεις τους.

Στη διαδικασία συμμετείχε σχεδόν όλη η κοινότητα της φιλοξενίας: μέντορες, άλλοι καλλιτέχνες του προγράμματος, το προσωπικό των γραφείων και οι τεχνικοί. Από αυτές τις απαντήσεις γράφτηκαν κείμενα που, όπως σημειώνει ο χορογράφος, μπορούν να ηχογραφηθούν και να γίνουν μέρος της τελικής παρουσίασης. Η ανοιχτή φύση της φιλοξενίας, γράφει, του επέτρεψε να μιλήσει με ανθρώπους από πολύ διαφορετικά πεδία.

Ο χορογράφος

Ο Κωνσταντίνος Παπανικολάου σπούδασε ψυχολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και έκανε μεταπτυχιακό στον χορό στο Πανεπιστήμιο Paris 8, κάτι που ίσως εξηγεί το ενδιαφέρον του για την αντίληψη του θεατή. Ως χορευτής και περφόρμερ έχει συνεργαστεί διεθνώς με τους Gerard & Kelly και την Αλεξάνδρα Μπαχτσετζή, έχει πάρει μέρος στις μπιενάλε του Μονάχου, της Λυών και του Μπέρμιγχαμ και έχει εμφανιστεί, μεταξύ άλλων, στο Centre Pompidou, στο Hellerau της Δρέσδης, στο The Place του Λονδίνου και στο Mercat de les Flors της Βαρκελώνης. Στην Ελλάδα έχει δουλέψει με την Πατρίσια Απέργη, την Τζένη Αργυρίου και τη Μαριέλα Νέστορα.

Το πρώτο του χορογραφικό έργο, «The Diving Horse and Other Mythologies», παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Νέων Χορογράφων της Στέγης το 2021. Ακολούθησαν το «The Correction» (2023) και το «Sufficiently Creative», που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών το 2025 σε συμπαραγωγή με το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Είναι υπότροφος του Προγράμματος Υποτροφιών Καλλιτεχνών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Πηγές αναφοράς

Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, «ODD—Onassis Dance Days 2027», σελίδα φεστιβάλ

Onassis AiR, «Konstantinos Papanikolaou | The Rashomon Effect», περιγραφή έρευνας και σημείωμα του δημιουργού

Ίδρυμα Ωνάση, «Konstantinos Papanikolaou» – βιογραφικό