Η χορευτική επιδημία του Στρασβούργου: τι γνωρίζουμε για το αίνιγμα του 1518
Το καλοκαίρι του 1518, άνθρωποι άρχισαν να χορεύουν στους δρόμους του Στρασβούργου με τρόπο που οι σύγχρονοί τους θεώρησαν ανεξέλεγκτο. Ένα νέο δημοσίευμα του Popular Science επαναφέρει την ιστορία και τις επιστημονικές ερμηνείες της· πέντε αιώνες μετά, όμως, η αιτία του φαινομένου παραμένει ανοιχτό ιστορικό ερώτημα.
Οι αφηγήσεις μιλούν για ένα συμβάν που ξεκίνησε τον Ιούλιο και επεκτάθηκε μέσα στην πόλη, τότε μέρος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Σύμφωνα με τη γνωστή εκδοχή, μια γυναίκα που αναφέρεται ως Frau Troffea άρχισε να χορεύει και στη συνέχεια ακολούθησαν άλλοι κάτοικοι. Ωστόσο, οι σωζόμενες μαρτυρίες διαφέρουν σε λεπτομέρειες και η συγκεκριμένη ιστορία της πρώτης χορεύτριας χρειάζεται προσοχή: δεν μπορούμε να ανασυνθέσουμε με βεβαιότητα κάθε στιγμή της.
Ο ιστορικός της ιατρικής John Waller έχει εκτιμήσει ότι ο αριθμός των ανθρώπων που συμμετείχαν έφτασε ενδεχομένως τους 400. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για σύγχρονη καταμέτρηση. Ορισμένες αφηγήσεις αναφέρουν και θανάτους από εξάντληση, χωρίς να επιτρέπουν ασφαλή υπολογισμό των θυμάτων. Το γεγονός ότι η ιστορία έχει ιστορική βάση δεν σημαίνει ότι κάθε αριθμός που επαναλαμβάνεται σήμερα είναι εξίσου τεκμηριωμένος.
Ανάμεσα στην τιμωρία και τη θεραπεία
Για να κατανοηθεί η αντίδραση της εποχής χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι θρησκευτικές αντιλήψεις και οι γνώσεις της τότε ιατρικής. Ο άγιος Βίτος συνδεόταν στη λαϊκή πίστη με μια τιμωρία που μπορούσε να εκδηλωθεί ως ακατάπαυστος χορός. Η εξήγηση αυτή ανήκει στο ιστορικό πλαίσιο των κατοίκων, όχι στη σημερινή ιατρική γνώση.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι οι αρχές αρχικά διευκόλυναν τον χορό, διαθέτοντας χώρο και μουσικούς. Ο ακριβής λόγος αυτής της επιλογής δεν έχει αποσαφηνιστεί από τα σωζόμενα τεκμήρια. Ο Waller υποθέτει ότι συνδέθηκε με τις τότε αντιλήψεις για τη θεραπεία και τη μετάνοια. Αργότερα, οι αρχές περιόρισαν τον χορό και στράφηκαν στην προσευχή· πάσχοντες μεταφέρθηκαν σε προσκύνημα αφιερωμένο στον άγιο Βίτο.
Οι σύγχρονες υποθέσεις
Μια παλαιότερη θεωρία αποδίδει το φαινόμενο στην ερυσιβώδη όλυρα, μύκητα που μπορεί να μολύνει τα δημητριακά και να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση. Η παρουσίασή της ως οριστικής απάντησης θα ήταν παραπλανητική: οι ερευνητές έχουν διατυπώσει αντιρρήσεις για το κατά πόσο εξηγεί τη διάρκεια και τη μορφή των επεισοδίων.
Ο Waller προτείνει μια διαφορετική ερμηνεία: συλλογική ψυχογενή νόσο σε συνθήκες έντονης πίεσης, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η πίστη στην κατάρα του αγίου Βίτου προσέφερε συγκεκριμένη μορφή στην εκδήλωση της δυσφορίας. Οι κακές σοδειές, η οικονομική ανασφάλεια και οι ασθένειες αποτελούν μέρος του πλαισίου που εξετάζει. Πρόκειται για ερμηνευτικό σχήμα, όχι για διάγνωση που μπορεί να επιβεβαιωθεί εκ των υστέρων.
Άλλοι ιστορικοί έχουν επισημάνει ότι οι πηγές χρειάζονται ανάγνωση και μέσα από τις θρησκευτικές πρακτικές και τις αντιλήψεις περί ασθένειας της εποχής. Η μελέτη της Lynneth Miller Renberg στρέφει την προσοχή στο πώς καταγράφηκε και αντιμετωπίστηκε το γεγονός, πέρα από την αναζήτηση μιας μοναδικής αιτίας.
Για τον κόσμο του χορού, η ιστορία θέτει ένα ιδιαίτερο ερώτημα: η ίδια σωματική πράξη μπορεί να ερμηνευθεί ως γιορτή, τελετουργία, σύμπτωμα ή τιμωρία, ανάλογα με το κοινωνικό της πλαίσιο. Οι άνθρωποι του 1518 δεν άφησαν πίσω τους μια σαφή χορογραφική καταγραφή· επομένως δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια πώς κινούνταν ούτε τι αισθάνονταν. Το μυστήριο παραμένει, μαζί με την ανάγκη να διαβάζουμε με κριτική ματιά τόσο τις παλιές αφηγήσεις όσο και τις σύγχρονες εξηγήσεις τους.
Πηγές αναφοράς
John Waller, «In a spin: the mysterious dancing epidemic of 1518», Endeavour, 2008, PubMed.
© dancetheater.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση αποσπάσματος με αναφορά στην πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς το άρθρο.
Ειδοποιήσεις στο email σου για νέες δημοσιεύσεις
Μία σύνοψη κάθε Πέμπτη στο email σου, μόνο όταν υπάρχει κάτι νέο. Για μέλη — η εγγραφή είναι δωρεάν. RSS
