Ο «Νιζίνσκι» του Τζον Νόιμαϊερ στην Κρατική Όπερα της Βιέννης: το πορτρέτο ενός χορευτή που έγινε μύθος

Είκοσι έξι χρόνια μετά τη δημιουργία του στο Αμβούργο, ο «Νιζίνσκι» του Τζον Νόιμαϊερ ανέβηκε στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, ως η πρώτη πρεμιέρα της σεζόν για το Κρατικό Μπαλέτο της Βιέννης. Ο 87χρονος χορογράφος ήταν στην αίθουσα το βράδυ της 20ής Οκτωβρίου και, σύμφωνα με τις κριτικές, το χειροκρότημα που δέχτηκε ήταν εξίσου θερμό με αυτό για τον πρωταγωνιστή.

Η παραγωγή συνεχίζεται με τρεις ακόμη παραστάσεις, στις 30 Οκτωβρίου και στις 6 και 9 Νοεμβρίου. Είναι μια καλή αφορμή να ξαναδούμε ένα από τα πιο προσωπικά έργα του Νόιμαϊερ, που για περισσότερο από πενήντα χρόνια διηύθυνε το Μπαλέτο του Αμβούργου και εδώ και δεκαετίες έχει τον Βάτσλαβ Νιζίνσκι, τον καλλιτέχνη και τον άνθρωπο, σταθερό σημείο αναφοράς.

Ο Νόιμαϊερ δημιούργησε το μπαλέτο το 2000, για τα πενήντα χρόνια από τον θάνατο του Νιζίνσκι. Δεν αφηγείται τη ζωή του χορευτή με τη σειρά. Ξεκινά από το τέλος: από τη βραδιά της 19ης Ιανουαρίου 1919 στο ξενοδοχείο Suvretta House του Σεν Μόριτς, όπου ο Νιζίνσκι χόρεψε για τελευταία φορά δημόσια, μπροστά σε καλεσμένους της υψηλής κοινωνίας. Από εκεί και πέρα το έργο προχωρά με αναμνήσεις που μπαίνουν η μία μέσα στην άλλη: οι ρόλοι που τον έκαναν διάσημο με τα Ρωσικά Μπαλέτα, η σχέση του με τον Σεργκέι Ντιαγκίλεφ, ο γάμος με τη Ρομόλα, ο αδελφός του Στανισλάβ που κατέληξε σε ψυχιατρείο, ο πόλεμος που πλησιάζει.

Η πρώτη πράξη, με μουσική του Ρίμσκι-Κόρσακοφ από τη «Χαλιμά» (Scheherazade) και μικρά κομμάτια δωματίου του Σοπέν και του Σούμαν, έχει τη λάμψη της Belle Époque. Τα σκηνικά και τα κοστούμια, τα οποία υπογράφει ο ίδιος ο Νόιμαϊερ, στηρίζονται εν μέρει στα αυθεντικά σχέδια του Λεόν Μπακστ και του Αλεξάντρ Μπενουά. Εδώ βλέπουμε τους «διπλούς» του Νιζίνσκι: τον Χρυσό Σκλάβο της «Χαλιμάς», τον Φαύνο, τον Αρλεκίνο του «Καρναβαλιού», το Φάσμα του Ρόδου, τον Πετρούσκα. Στη δεύτερη πράξη, πάνω στην Ενδέκατη Συμφωνία του Σοστακόβιτς («Το έτος 1905»), η σκηνή σκοτεινιάζει: στρατιώτες σε αργή κίνηση, ένα βαρύ, σχεδόν ακίνητο σώμα χορευτών και ένας Νιζίνσκι που αποσύρεται σιγά σιγά στην ασθένειά του.

Η επιλογή του έργου έχει και μια ιστορική λογική για τη Βιέννη. Το πρόγραμμα της σεζόν, που συνέθεσε η διευθύντρια του Κρατικού Μπαλέτου Αλεσάντρα Φέρι, επιστρέφει αρκετές φορές στην κληρονομιά των Ρωσικών Μπαλέτων: τον Ιανουάριο, στη Volksoper, το «Απόγευμα ενός φαύνου» του Τζερόμ Ρόμπινς θα θυμίσει το έργο του 1912 με το οποίο ο Νιζίνσκι σκανδάλισε το Παρίσι.

Στον ομώνυμο ρόλο χορεύει ο Αλεσάντρο Φρόλα, πρώην πρώτος χορευτής του Μπαλέτου του Αμβούργου, που γνωρίζει το έργο από μέσα. Η Ρενάτε Βάγκνερ στο Der Opernfreund έγραψε ότι ο Φρόλα συνδυάζει δεξιοτεχνία και ψυχολογική ακρίβεια. Η Ιλόνα Λάντγκραφ, που έχει δει την παραγωγή του Αμβούργου αρκετές φορές, τον βρήκε εντυπωσιακό, αν και τον μετρά αναπόφευκτα με τον Αλεξάντρ Ριάμπκο, τον ερμηνευτή που ταυτίστηκε με τον ρόλο. Η Κετεβάν Παπάβα είναι η Ρομόλα, ο Έννο Πέτσι ο Ντιαγκίλεφ, ο Αντόνιο Καζαλίνιο ο Στανισλάβ και η Ιωάννα Αβραάμ η αδελφή του Νιζίνσκι, η χορογράφος Μπρονισλάβα Νιζίνσκα. Τους ρόλους-σταθμούς του Νιζίνσκι μοιράζονται ο Βίκτορ Καϊσέτα, ο Νταβίντε Ντάτο και ο Ρινάλντο Βενούτι. Στη διανομή είναι και η Όλγα Εσίνα, ως μητέρα του Νιζίνσκι. Η Βάγκνερ σημειώνει ότι ήταν ο αποχαιρετισμός της από την ομάδα μετά από είκοσι χρόνια, και ότι θα της άξιζε κάτι περισσότερο από δύο δεύτερους ρόλους.

Οι κριτικές δεν είναι χωρίς επιφυλάξεις. Το oe24 μίλησε για όρθιο κοινό στο τέλος, αλλά παρατήρησε ότι το έργο χάνει κάποιες στιγμές την έντασή του, γιατί τα πρόσωπα και οι αναφορές δύσκολα ξεχωρίζουν μεταξύ τους. Η Λάντγκραφ βρίσκει την κινητική γλώσσα της πρώτης εκδοχής πλούσια, αλλά κουραστική την επανάληψη ορισμένων κινήσεων, και διαβάζει την παράσταση και ως σχόλιο για την ίδια την πορεία του Νόιμαϊερ, ενός δημιουργού που συνεχίζει να δουλεύει στα 87 του.

Το ενδιαφέρον του έργου ξεπερνά πάντως την ιστορία του μπαλέτου. Ο Νιζίνσκι χόρεψε δημόσια λιγότερο από δέκα χρόνια και πέρασε τις επόμενες τρεις δεκαετίες σε κλινικές, μέχρι τον θάνατό του στο Λονδίνο το 1950. Ο κριτικός Ρίτσαρντ Μπάκλ συμπύκνωσε τη ζωή του σε μία φράση, που θυμίζει και το oe24: δέκα χρόνια μεγάλωμα, δέκα χρόνια μάθηση, δέκα χρόνια χορός, τριάντα χρόνια σκοτάδι. Ο Νόιμαϊερ, ο οποίος έχει συγκεντρώσει μια από τις μεγαλύτερες συλλογές τεκμηρίων για τον Νιζίνσκι, δεν προσπαθεί να εξηγήσει την ασθένεια. Τη δείχνει μέσα από το σώμα, όπως ο ίδιος ο χορευτής περιέγραφε στο ημερολόγιό του τον κόσμο του να διαλύεται.

Πηγές αναφοράς

Landgraf on Dance, Ilona Landgraf, «It Is What It Is», 24 Οκτωβρίου 2026

Der Opernfreund, Renate Wagner, «Wien, Ballett: „Nijinsky“, John Neumeier», 21 Οκτωβρίου 2026

oe24, Stars Redaktion, «Staatsballett lässt Gott des Tanzes auferstehen», 21 Οκτωβρίου 2026

tanz.at, Redaktion, «Das Wiener Staatsballett 2026/27», 13 Σεπτεμβρίου 2026

Wiener Staatsoper – «Nijinsky» – επίσημη σελίδα της παραγωγής, διανομή και πρόγραμμα παραστάσεων

© dancetheater.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση αποσπάσματος με αναφορά στην πηγή και ενεργό σύνδεσμο προς το άρθρο.