Orchestra Popolare La Notte della Taranta

La Notte della Taranta στο Μέγαρο: η πίτσικα του Σαλέντο και τα ελληνόφωνα τραγούδια της Grecìa Salentina έρχονται στην Αθήνα

Η Orchestra Popolare του μεγαλύτερου φεστιβάλ παραδοσιακής μουσικής της Ευρώπης φέρνει στις 31 Οκτωβρίου στην Αίθουσα Αλεξάνδρα Τριάντη τον χορό που γεννήθηκε από τον μύθο της ταραντούλας, και τραγούδια στα γκρίκο, τη διάλεκτο που μιλιέται ακόμη σε χωριά της Απουλίας.

Υπάρχει ένας χορός στη νότια Ιταλία που για αιώνες δεν χορευόταν για διασκέδαση αλλά για θεραπεία. Η πίτσικα (pizzica), ο γρήγορος, επίμονος χορός του Σαλέντο, στη «φτέρνα» της ιταλικής χερσονήσου, συνδέθηκε με τον ταραντισμό: την πεποίθηση ότι το δάγκωμα της ταραντούλας προκαλούσε μια κατάσταση μελαγχολίας και σπασμών που μόνο η μουσική και ο ρυθμός του ντεφιού μπορούσαν να «βγάλουν» από το σώμα. Το Σάββατο 31 Οκτωβρίου, αυτός ο χορός, στη σημερινή του σκηνική μορφή, ανεβαίνει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με την Orchestra Popolare La Notte della Taranta.

Για το ελληνικό κοινό η βραδιά έχει και μια πρόσθετη, σχεδόν οικογενειακή διάσταση. Μέρος του προγράμματος ερμηνεύεται στα γκρίκο (griko), την ελληνική διάλεκτο που επιβιώνει ακόμη στα χωριά της Grecìa Salentina, της ελληνόφωνης ζώνης του Σαλέντο. Εκεί βρίσκεται και η Μελπινιάνο, η μικρή πόλη όπου κάθε Αύγουστο κορυφώνεται το φεστιβάλ. Η καταγωγή της γλώσσας, αν ανάγεται στη Μεγάλη Ελλάδα ή στους βυζαντινούς χρόνους, συζητείται ακόμη από τους γλωσσολόγους. Αυτό που δεν αμφισβητείται είναι ότι τα τραγούδια της, ερωτικά, θρηνητικά, καντάδες, ακούγονται στον Έλληνα ακροατή ταυτόχρονα οικεία και ξένα.

Από το τελετουργικό στη μεγάλη σκηνή

Η Notte della Taranta ξεκίνησε το 1998 με πρωτοβουλία δήμων του Σαλέντο, ως προσπάθεια να διασωθεί και να ξαναζωντανέψει ένα μουσικοχορευτικό ρεπερτόριο που έσβηνε. Σήμερα θεωρείται το μεγαλύτερο φεστιβάλ παραδοσιακής μουσικής στην Ευρώπη. Το καλοκαίρι περιοδεύει σε περίπου είκοσι πλατείες και χωριά της περιοχής και καταλήγει στη μεγάλη συναυλία (Concertone) μπροστά στο πρώην μοναστήρι των Αυγουστινιανών στη Μελπινιάνο, που συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες θεατές. Πίσω του βρίσκεται το Ίδρυμα La Notte della Taranta, που λειτουργεί ως μόνιμο εργαστήρι μελέτης της σαλεντίνικης μουσικής κληρονομιάς και του ταραντισμού.

Η 29η διοργάνωση, στις 22 Αυγούστου 2026, μεταδόθηκε για πρώτη φορά μέσω του δικτύου Eurovision της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ραδιοτηλεόρασης (EBU), με κεντρικό θέμα τη Μεσόγειο ως «θάλασσα που ενώνει και δεν χωρίζει». Μαέστρος-συντονιστής ήταν ο Ερμάλ Μέτα, ο τραγουδοποιός αλβανικής καταγωγής που εργάστηκε μήνες με την ορχήστρα πάνω στο ρεπερτόριο. Η ιδέα του φεστιβάλ είναι ακριβώς αυτή: κάθε χρονιά ένας διαφορετικός καλλιτέχνης, από την ποπ, την τζαζ ή τη λόγια μουσική, ξαναδιαβάζει την παράδοση. Από αυτή τη θέση έχει περάσει, ανάμεσα σε άλλους, ο Λουντοβίκο Εϊνάουντι.

Ένας χορογράφος του κλασικού μπαλέτου πίσω από την πίτσικα

Το ενδιαφέρον για έναν χορευτικό αναγνώστη δεν σταματά στη μουσική. Τη χορογραφία της φετινής συναυλίας στη Μελπινιάνο υπέγραψε ο Φρέντι Φραντζούτι (Fredy Franzutti), ιδρυτής του Balletto del Sud στο Λέτσε, μιας από τις λίγες σταθερές ιταλικές ομάδες κλασικού ρεπερτορίου εκτός μεγάλων λυρικών θεάτρων. Ο Φραντζούτι έχει ανεβάσει «Καρυοθραύστη», «Λίμνη των κύκνων» και «Ωραία Κοιμωμένη» και έχει δουλέψει για την Όπερα της Ρώμης, την Όπερα της Σόφιας, την Όπερα του Μόντε Κάρλο και το Θέατρο Μπολσόι. Σύμφωνα με το φεστιβάλ, η δουλειά του με το σώμα χορού στόχευε να ανανεώσει την εικόνα της πίτσικα χωρίς να χάσει την ιστορική της αυθεντικότητα.

Αυτή η συνάντηση της ακαδημαϊκής τεχνικής με έναν λαϊκό χορό είναι από μόνη της ένα ενδιαφέρον ζήτημα. Η πίτσικα, στην αρχική της μορφή, δεν είχε «σκηνή»: ήταν χορός σε κύκλο, χορός ζευγαριού ή, στην τελετουργική εκδοχή, ένας σχεδόν εκστατικός χορός μιας γυναίκας που χόρευε ώρες ή μέρες. Η σκηνική της εκδοχή κρατά τον καταιγιστικό παλμό του ντεφιού, τα γρήγορα πόδια και το παιχνίδι ανάμεσα στους χορευτές, αλλά τα οργανώνει στον χώρο με τη λογική του θεάματος. Στον Έλληνα θεατή που γνωρίζει τα δικά μας τελετουργικά, από τα Αναστενάρια ως τους χορούς ξεσπάσματος, η σύγκριση θα έρθει αυθόρμητα.

Η ορχήστρα και το σώμα χορού

Η Orchestra Popolare δημιουργήθηκε το 2004 και αποτελείται από 15 οργανοπαίκτες και 9 τραγουδιστές, μουσικούς της πίτσικα και της λαϊκής μουσικής απ’ όλο το Σαλέντο. Βιολί, παραδοσιακοί αυλοί, ντέφια (tamburelli), ακορντεόν, μαντολίνο, μαντόλα, κιθάρες και κρουστά χτίζουν έναν ήχο που αυτοπροσδιορίζεται ως «φωνή της σύγχρονης παράδοσης», ανοιχτός σε συνεργασίες με τη ροκ, την τζαζ, την ποπ και την ηλεκτρονική μουσική. Στη σκηνή της Αθήνας οι μουσικοί και οι τραγουδιστές θα πλαισιώνονται από χορευτές.

Η συναυλία εντάσσεται σε μια σεζόν όπου το Μέγαρο δίνει ιδιαίτερο βάρος στον χορό: λίγες μέρες αργότερα, στις 6–9 Νοεμβρίου, έρχεται το «Vollmond» του Tanztheater Wuppertal Pina Bausch, τον Δεκέμβριο το Μπαλέτο της Εθνικής Όπερας της Οδησσού, ενώ το 2027 έπονται η Akram Khan Company και το Nederlands Dans Theater. Η βραδιά του Σαλέντο είναι, ίσως, η πιο απρόσμενη πρόταση αυτού του προγράμματος, και γι’ αυτό από τις πιο ενδιαφέρουσες: ένας χορός που γεννήθηκε ως φάρμακο, σε μια γλώσσα που είναι, κατά βάθος, και δική μας.

Πηγές αναφοράς

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, «Orchestra Popolare La Notte della Taranta», επίσημη σελίδα της εκδήλωσης

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, «2026 / 27 Artistic Season at Megaron the Athens Concert Hall», 20 Ιουλίου 2026

La Notte della Taranta, «La Notte della Taranta – 22 agosto 2026», επίσημη ιστοσελίδα του φεστιβάλ

La Notte della Taranta, «L’Orchestra Popolare», επίσημη ιστοσελίδα του φεστιβάλ

QdS – Quotidiano di Sicilia, Redazione, «La Notte della Taranta-Concertone 2026 per la prima in Eurovisione», 19 Αυγούστου 2026

Όπερα και Μπαλέτο της Σόφιας, «Fredy Franzutti», βιογραφικό χορογράφου

Wikipedia, «Notte della Taranta», λήμμα εγκυκλοπαίδειας