Λευκό μακιγιάζ σε μαύρη χορεύτρια: η καταγγελία της Nayara Lopes για το Φινλανδικό Εθνικό Μπαλέτο

Η Βραζιλιάνα χορεύτρια Nayara Lopes, πρώην πρίμα μπαλαρίνα της Philadelphia Ballet, μιλά δημόσια για το περιστατικό που τη σημάδεψε στο Ελσίνκι: πριν από μια γενική πρόβα του «Δον Κιχώτη» στο Φινλανδικό Εθνικό Μπαλέτο, το πρόσωπο και το σώμα της βάφτηκαν λευκά για τον ρόλο του Έρωτα (Cupid). Ο καλλιτεχνικός διευθυντής της εταιρείας, Javier Torres, δίνει μια πιο σύνθετη εκδοχή και παραδέχεται μια αβλεψία. Η υπόθεση, που έφερε στο φως το αμερικανικό Dance Magazine, ανοίγει ξανά μια συζήτηση που το ευρωπαϊκό μπαλέτο δεν έχει κλείσει.

Τι συνέβη στο Ελσίνκι

Η Lopes είχε περάσει τέσσερα χρόνια ως πρίμα μπαλαρίνα στη Φιλαδέλφεια, όταν μετακόμισε στο Φινλανδικό Εθνικό Μπαλέτο ως πρώτη σολίστ για τη σεζόν 2025–26. Στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, πριν από τη γενική πρόβα του «Δον Κιχώτη», πήγε όπως συνήθως στο τμήμα μακιγιάζ και είδε να απλώνεται στο πρόσωπό της λευκό χρώμα, κάτι εντελώς διαφορετικό από το κανονικό μακιγιάζ σκηνής. Όπως είπε στο περιοδικό, ένιωσε «σαν να άλλαζαν τη φυλή μου».

Κλαίγοντας, έσβησε ένα μέρος του μακιγιάζ και συνέχισε στο μάθημα της ομάδας. Δύο συνάδελφοί της, που ζήτησαν ανωνυμία, περιγράφουν την εικόνα ως ξένη και αταίριαστη. Μετά το μάθημα, σύμφωνα με τη χορεύτρια, το λευκό μακιγιάζ απλώθηκε και στον λαιμό, στο στήθος και στα χέρια της. Στην αρχή πίστευε ότι επρόκειτο για λάθος που κάποιος θα διόρθωνε· όσο όμως η πρόβα στη σκηνή προχωρούσε χωρίς κανένα σχόλιο από τη διεύθυνση, κατάλαβε ότι επρόκειτο για καλλιτεχνική επιλογή.

«Χλωμή, όχι λευκή»: η απάντηση της διεύθυνσης

Ο Javier Torres, καλλιτεχνικός διευθυντής του Φινλανδικού Εθνικού Μπαλέτου από τον Αύγουστο του 2022 και επί χρόνια χορευτής της ίδιας ομάδας, δίνει μια πιο σύνθετη εικόνα. Παρακολουθώντας την πρόβα, λέει, το μακιγιάζ του φάνηκε κι εκείνου λάθος, και ζήτησε από το τμήμα μακιγιάζ η χορεύτρια να δείχνει χλωμή, όχι λευκή. Η διάκριση αυτή έγινε το σημείο της σύγκρουσης: την επόμενη μέρα ο Torres ζήτησε ο Έρωτας να είναι «λιγότερο λευκός», ενώ η Lopes ζητούσε τη διαβεβαίωση ότι το δέρμα της δεν θα λευκανθεί καθόλου.

Ο Torres, που κατάγεται από το Μεξικό, απορρίπτει κατηγορηματικά ότι η ομάδα της φέρθηκε ρατσιστικά και επικαλείται τη δική του εμπειρία ρατσισμού. Παραδέχεται ωστόσο ότι δεν εξήγησε επαρκώς τη θέση του εκείνη τη στιγμή. Κατά τη γνώμη του, σε ρόλους φαντασμάτων ή υπερφυσικών πλασμάτων κάθε χορευτής μπορεί να εμφανιστεί ως μια πιο χλωμή εκδοχή του εαυτού του. Αναφέρει ακόμη ότι τα τελευταία χρόνια έχει αφαιρέσει από το ρεπερτόριο στοιχεία που θεωρούνται πλέον προσβλητικά, όπως μια στολή παχυσαρκίας στην «Ωραία Κοιμωμένη», και χαρακτηρίζει την παράλειψη επανεξέτασης του μακιγιάζ του Έρωτα αβλεψία.

Δύο μέρες μετά το περιστατικό, σε προγραμματισμένη συνάντηση όλης της ομάδας, η Lopes διάβασε μια δήλωση για όσα έζησε και χειροκροτήθηκε από τους συναδέλφους της. Ο Torres της ζήτησε συγγνώμη, όμως η ίδια και οι δύο συνάδελφοι που μίλησαν στο Dance Magazine θυμούνται ότι μεγάλο μέρος της συζήτησης αναλώθηκε σε δικαιολογίες και σε διαφωνίες για το τι σημαίνει «πιο χλωμή» και «πιο ανοιχτόχρωμη». Τελικά η χορεύτρια πήρε αναρρωτική άδεια και δεν χόρεψε ποτέ τον ρόλο.

Μια πληγή που άνοιξε ξανά

Για τη Lopes, το περιστατικό ξύπνησε μια παλιά εμπειρία. Χρόνια πριν, όταν ετοιμαζόταν για τον πρώτο της διεθνή διαγωνισμό, μια δασκάλα της τής είχε ζητήσει να ανοίξει το χρώμα του δέρματός της για να έχει περισσότερες πιθανότητες βράβευσης, ένα μήνυμα ότι το σκούρο δέρμα είναι μειονέκτημα που πρέπει να κρυφτεί. Στο Ελσίνκι, όπως λέει, δεν ένιωσε ποτέ απόλυτα άνετα: ήταν η μόνη μαύρη γυναίκα της ομάδας, η οποία έχει έναν μόνο μαύρο άνδρα χορευτή.

Η πορεία της ξεκίνησε από την Κουριτίμπα της Βραζιλίας, όπου άρχισε μπαλέτο στα έξι της στη Σχολή Χορού του Θεάτρου Guaíra, για να συνεχίσει στη σχολή Jacqueline Kennedy Onassis του American Ballet Theatre στη Νέα Υόρκη. Πέρασε από το Orlando Ballet II, το Εθνικό Μπαλέτο του Καναδά και το Dance Theatre of Harlem, πριν μπει στο σώμα μπαλέτου της Philadelphia Ballet το 2016. Ο διευθυντής Angel Corella την προήγαγε σε πρίμα μπαλαρίνα επί σκηνής, στις 11 Δεκεμβρίου 2021, μετά από μια απογευματινή παράσταση του «Καρυοθραύστη» του Balanchine. Σε αυτή τη σεζόν επιστρέφει στη Φιλαδέλφεια.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η υπόθεση θυμίζει έντονα την περίπτωση της Γαλλίδας Chloé Lopes Gomes, της πρώτης μαύρης χορεύτριας του Staatsballett Berlin. Το 2020 κατήγγειλε δημόσια ρατσιστική παρενόχληση από δασκάλα μπαλέτου της εταιρείας, η οποία, μεταξύ άλλων, της ζητούσε να λευκαίνει το δέρμα της με πούδρα για τη «Λίμνη των Κύκνων». Τον Απρίλιο του 2021 κατέληξε σε συμβιβασμό με την ομάδα στο εργατικό δικαστήριο του Βερολίνου, με αποζημίωση 16.000 ευρώ και παράταση του συμβολαίου της ως το τέλος της σεζόν 2021–22.

Στις ΗΠΑ, οι μεγάλες ομάδες έχουν σε μεγάλο βαθμό εγκαταλείψει το μακιγιάζ που αλλάζει το χρώμα του δέρματος. Ο Angel Corella εξηγεί ότι στη Philadelphia Ballet δεν το θεωρεί απαραίτητο ούτε για ρόλους φαντασμάτων ή εξωκοσμικών πλασμάτων, καθώς αυτή η ποιότητα του χαρακτήρα περνά από την ενέργεια του χορευτή και όχι από τον τόνο του δέρματός του. Στην ομάδα του, οι χορευτές με διαφορετικό χρώμα δέρματος ερωτώνται πάντα για οποιοδήποτε ειδικό μακιγιάζ ή χτένισμα απαιτεί ένας ρόλος. Οι μαύρες πρίμα μπαλαρίνες παραμένουν πάντως εξαίρεση και στην Αμερική, με ονόματα όπως η Nikisha Fogo στο San Francisco Ballet και η Katlyn Addison στο Ballet West.

Η Lopes εξηγεί ότι αποφάσισε να μιλήσει για τη γενιά που έρχεται, επειδή όποιος δεν έχει βιώσει κάτι ανάλογο δύσκολα καταλαβαίνει τι σημαίνει. Το ερώτημα που θέτει η υπόθεσή της ξεπερνά το Ελσίνκι: πώς διαβάζει σήμερα το κλασικό ρεπερτόριο τις συμβάσεις του, όταν τα σώματα πάνω στη σκηνή δεν είναι πια μόνο λευκά.