Σάρα Μάικελσον: ένας χορός 25 ημερών μέσα στο MoMA
Με το «nowhere», η χορογράφος μετατρέπει το αίθριο του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης σε καθημερινό χώρο εργασίας της και ξαναθέτει το ερώτημα που την απασχολεί εδώ και τρεις δεκαετίες: τι είναι χορός; Η παράσταση-έκθεση διαρκεί έως τις 11 Οκτωβρίου 2026.
Τι είναι χορός; Η ερώτηση μοιάζει απλή, όμως η Σάρα Μάικελσον (Sarah Michelson) την κυνηγά με πείσμα εδώ και σχεδόν τριάντα χρόνια. Από τις 15 Σεπτεμβρίου τη θέτει ξανά, αυτή τη φορά στην καρδιά του MoMA. Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης παραχώρησε στη χορογράφο το μεγάλο αίθριο του δεύτερου ορόφου για τέσσερις εβδομάδες, για να παρουσιάσει το «nowhere» («πουθενά»), μια νέα ανάθεση του μουσείου.
Το «nowhere» δεν έχει ώρα έναρξης ούτε αυλαία. Η Μάικελσον χορεύει όσες ώρες είναι ανοιχτό το μουσείο, μαζί με έναν θίασο χορευτών που αλλάζει από μέρα σε μέρα. Το αίθριο γίνεται στούντιο, σκηνή και γραφείο της. Οι επισκέπτες που περνούν για να δουν τον Βαν Γκογκ ή τον Πικάσο βρίσκονται μέσα σε μια δουλειά που εξελίσσεται μπροστά τους. Μία από τις ερμηνεύτριες, η Τζούλι Μπραντάνο (Juli Brandano), περιγράφει το έργο ως έναν χορό που κρατά 25 ημέρες.
Ένα έργο για μια ζωή μέσα στον χορό
Η Μάικελσον λέει ότι αφετηρία κάθε δουλειάς της είναι σχεδόν πάντα ο χώρος όπου θα γίνει. Εδώ ο χώρος κουβαλά ήδη μνήμες. Το 2012, στο πρόγραμμα «Some sweet day» που επιμελήθηκε ο Ραλφ Λέμον, είχε παρουσιάσει στο ίδιο αίθριο το «Devotion Study #3». Σήμερα στους τοίχους προβάλλονται κινούμενα σχέδια της χορεύτριας Νικόλ Μαναρίνο (Nicole Mannarino) σε άλματα σε σπαγγάτο και βαθιά καθίσματα, μια αναφορά στον ρόλο της σε εκείνη την παράσταση. Μέρος του μαρμαρόμορφου δαπέδου προέρχεται από το «4», το έργο της στην Μπιενάλε του Whitney το 2014, ενώ τα σκαμπό του χώρου είναι τυλιγμένα με ταινίες που γράφουν ονόματα θεάτρων όπου έχει δουλέψει.
Η επιμελήτρια Μάρθα Τζόζεφ (Martha Joseph) εξηγεί ότι το έργο αναγνωρίζει τη σχέση του με τους χορούς που προηγήθηκαν, στο MoMA και σε όλη τη διαδρομή της χορογράφου. Όπως σημειώνει, εξαρτάται από την καθημερινή εργασία της καλλιτέχνιδας στον χώρο και εξετάζει κύκλους ζωής: της ίδιας, του μουσείου και του χορού.
Χρέος, ειρωνεία και φόροι τιμής
Η πρακτική πλευρά μιας ζωής αφιερωμένης στον χορό είναι παντού ορατή. Οι χορευτές κουβαλούν λευκούς σάκους με την επιγραφή «Dance | Debt»: χορός και χρέος στην ίδια ανάσα. Η Λόρεν Μπακστ (Lauren Bakst) και η Τζούλι Μπραντάνο σπρώχνουν στον χώρο μεγάλα ασημένια γλυπτά χορευτριών και τα περιστρέφουν με μουσική το «9 to 5» της Ντόλι Πάρτον, το τραγούδι για την καθημερινή δουλειά. Ένα από τα γλυπτά φέρει τατουάζ-καρδιά με την αφιέρωση «RIP Steve Paxton», φόρο τιμής στον πρωτοπόρο του contact improvisation, που είχε συμμετάσχει κι εκείνος στο «Some sweet day» του 2012.
Υπάρχουν και καινούργιες εικόνες. Σε μία από αυτές η ίδια η Μάικελσον στέκεται μπροστά σε έναν τοίχο, ενώ ένας κρυμμένος μηχανισμός της εκτοξεύει μπαλάκια του πινγκ πονγκ. Συχνά μιλά στο κοινό και εξηγεί τι κάνει, χωρίς όμως να αποκαλύπτει το γιατί. Η χορογράφος Αλέξα Γουέστ (Alexa West) περιέγραψε αυτή τη φάση της ως «μετα-περίοδο»: κατά την ίδια, το «nowhere» αφορά λιγότερο τον χορό καθαυτό και περισσότερο μια ολόκληρη ζωή δημιουργίας μαζί με χορευτές.
Στο καθημερινό πρόγραμμα της παράστασης έχουν πάρει μέρος, μεταξύ άλλων, οι Lauren Bakst, Juli Brandano, Kimiko Tanabe, Silas Riener, Sofia Benning, Brianna Keingatti, Tyler Duncan, Max Marxer, Lexie Elliott και Dasha Vishnyakova.
Ποια είναι η Σάρα Μάικελσον
Γεννημένη στο Μάντσεστερ της Αγγλίας, η Μάικελσον έκλεισε τα 62 τον Σεπτέμβριο και από τη δεκαετία του 1990 είναι σταθερή μορφή της πειραματικής σκηνής του downtown Μανχάταν. Έχει παρουσιάσει δουλειά της στο Whitney Museum of American Art, στο The Kitchen, στις γκαλερί David Zwirner σε Νέα Υόρκη και Λος Άντζελες, στο Performance Space New York, στη Brooklyn Academy of Music και στο Walker Art Center. Είναι γνωστή για τη σχολαστική της χορογραφία και για τη συνεργασία με χορευτές πολύ διαφορετικών τεχνικών καταβολών, μέσα από την οποία εξετάζει πώς οι ερμηνευτές απορροφούν στο σώμα τους τις συμβάσεις του χορού. Τα τελευταία χρόνια εντάσσει στα έργα της ζωγραφική, βίντεο και ήχο.
Η σχέση της με το MoMA είναι μακρόχρονη. Εκτός από το «Some sweet day», συμμετείχε στο πρόγραμμα «Judson Dance Theater: The Work Is Never Done» (2018–19) σε συνεργασία με το Movement Research, ενώ το 2017 το μουσείο της αφιέρωσε μονογραφία στη σειρά Modern Dance, σε επιμέλεια του Ντέιβιντ Βελάσκο (David Velasco). Το «nowhere» άρχισε να παίρνει μορφή το 2024, όταν η Μάικελσον έκανε καλλιτεχνική διαμονή στο στούντιο του μουσείου.
Γιατί έχει σημασία
Τα μεγάλα μουσεία ανοίγουν όλο και συχνότερα τις πόρτες τους στον ζωντανό χορό, συνήθως όμως με συγκεκριμένες ώρες παράστασης και θέσεις για το κοινό. Η Μάικελσον επιλέγει τον αντίθετο δρόμο και βάζει τον χορό μέσα στη ρουτίνα του ιδρύματος, ως εργασία που γίνεται μπροστά στα μάτια των επισκεπτών, με την επανάληψη, την κούραση και το οικονομικό της βάρος. Ο τίτλος μοιάζει να σχολιάζει τη θέση της ίδιας της τέχνης της: ο χορός σπάνια έχει δικό του σταθερό σπίτι. Εδώ, για τέσσερις εβδομάδες, αποκτά ένα, στον πιο πολυσύχναστο χώρο ενός από τα σημαντικότερα μουσεία του κόσμου.
