Το Σίδνεϊ διεκδικεί θέση στον παγκόσμιο χάρτη του χορού

Η άφιξη του Dance Reflections στο νότιο ημισφαίριο, η ελληνική παρουσία του Χρήστου Παπαδόπουλου και ένα φεστιβάλ που επενδύει στη διεθνή κυκλοφορία της σύγχρονης δημιουργίας

Το Σίδνεϊ ετοιμάζεται να υποδεχθεί τον Ιανουάριο του 2027 ένα πρόγραμμα χορού ασυνήθιστης κλίμακας για τα δεδομένα της πόλης. Έντεκα διεθνή έργα, όλα σε αυστραλιανή πρεμιέρα, 174 καλλιτέχνες και μέλη τεχνικών ομάδων και ορισμένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκηνής συγκροτούν τον βασικό κορμό της επόμενης διοργάνωσης του Sydney Festival. Η είδηση δεν αφορά απλώς ακόμη μία μεγάλη φεστιβαλική ανακοίνωση. Φανερώνει πώς η διεθνής κυκλοφορία του χορού οργανώνεται πλέον μέσα από ισχυρές συνεργασίες, ιδιωτική πολιτιστική χρηματοδότηση και παραγωγές που συνδέουν το θέατρο με τον αθλητισμό, τη μουσική, την ποπ κουλτούρα και τον δημόσιο χώρο.

Στο κέντρο αυτής της μετακίνησης βρίσκεται το Dance Reflections by Van Cleef & Arpels, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο νότιο ημισφαίριο. Ο θεσμός έχει ήδη αναπτύξει δίκτυο παρουσίας σε πόλεις όπως το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη, το Χονγκ Κονγκ και η Σεούλ. Στο Σίδνεϊ δεν θα λειτουργήσει ως ένα μικρό παράλληλο αφιέρωμα, αλλά ως δύναμη που τριπλασιάζει την έκταση του χορευτικού προγράμματος σε σχέση με την προηγούμενη διοργάνωση. Το αποτέλεσμα μοιάζει με δήλωση πολιτιστικής φιλοδοξίας: μια πόλη που είχε μείνει περισσότερο από μία δεκαετία χωρίς μεγάλο, αυτόνομο διεθνές φεστιβάλ χορού επιχειρεί να ξανασυστήσει τη σχέση της με το είδος.

Από τα σύρματα του Outsider στη συλλογική ενέργεια

Εμβληματική παραγωγή του προγράμματος είναι το Outsider του Rachid Ouramdane για το Ballet du Grand Théâtre de Genève. Είκοσι ένας χορευτές και τέσσερις αθλητές ακραίων σπορ μοιράζονται ένα περιβάλλον από τεντωμένα σύρματα και slacklines, πάνω στη μινιμαλιστική, επίμονη μουσική του Julius Eastman. Η χορογραφία οργανώνει δύο επίπεδα θέασης: στο έδαφος, το σώμα λειτουργεί ως μέρος ενός πλήθους που μεταβάλλει διαρκώς τη γεωμετρία του· ψηλά, οι ισορροπιστές εκθέτουν το ρίσκο σε πραγματικό χρόνο. Η συνύπαρξη δεν προσθέτει απλώς ακροβατικό θέαμα στο μπαλέτο. Μετατοπίζει το ερώτημα από το τι θεωρείται τεχνική χορού στο πώς διαφορετικές σωματικές γνώσεις μπορούν να συνθέσουν μια κοινή σκηνική γλώσσα.

Το έργο θα παρουσιαστεί στο The Cutaway, μέσα σε ειδικά διαμορφωμένο θέατρο 720 θέσεων. Η επιλογή του χώρου έχει τη δική της σημασία: ένα μεγάλο, ανακαινισμένο βιομηχανικό κέλυφος ενεργοποιείται για πρώτη φορά ως θεατρική αίθουσα και γίνεται μέρος της αφήγησης του φεστιβάλ. Η σύγχρονη χορογραφία δεν περιορίζεται σε μια καθιερωμένη σκηνή, αλλά χρησιμοποιείται για να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό κατοικεί ένα αστικό τοπίο.

Ο Χρήστος Παπαδόπουλος σε ένα διεθνές σταυροδρόμι

Ανάμεσα στις παραγωγές που θα περάσουν από τον ίδιο χώρο βρίσκεται το My Fierce Ignorant Step του Χρήστου Παπαδόπουλου. Η παρουσία του Έλληνα χορογράφου δεν είναι μια περιφερειακή συμμετοχή σε ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα. Το έργο τοποθετείται δίπλα σε δημιουργίες του Ouramdane, του κινεζικού TAO Dance Theatre και της κολεκτίβας (La)Horde, σε ένα σημείο συνάντησης διαφορετικών εκδοχών του σύγχρονου χορού.

Στο My Fierce Ignorant Step δέκα ερμηνευτές δημιουργούν μαζί με την κίνηση ένα ηχητικό πεδίο από αναπνοές, φωνές, ρυθμούς και μνήμες. Ο Παπαδόπουλος ξεκινά από την ακρίβεια των μικρών μετατοπίσεων, γνώρισμα της χορογραφικής του γραφής, και οδηγεί σταδιακά την ομάδα προς μια συλλογική έξαρση. Το σώμα δεν ακολουθεί απλώς μια εξωτερική μουσική· γίνεται το ίδιο μουσικό όργανο. Σε ένα φεστιβάλ που επενδύει στο μέγεθος, στα νέα ακροατήρια και στη θεαματική διασταύρωση ειδών, η πρότασή του υπενθυμίζει ότι η ένταση μπορεί να παραχθεί και από την οικονομία των μέσων, από τη συγκέντρωση και από τη δύναμη του συνόλου.

Η διεθνής διαδρομή του έργου δείχνει επίσης κάτι ευρύτερο για τη σημερινή θέση της ελληνικής δημιουργίας. Η εξωστρέφεια δεν εξαρτάται πια μόνο από μεμονωμένες προσκλήσεις, αλλά από τη σταθερή ένταξη ενός έργου σε δίκτυα συμπαραγωγής, φεστιβάλ και θεσμών που το μεταφέρουν από πόλη σε πόλη. Όταν μια ελληνική χορογραφία εμφανίζεται στο ίδιο πλαίσιο με καταξιωμένους ευρωπαϊκούς θιάσους και νέες διεθνείς φωνές, η ελληνική ταυτότητα δεν λειτουργεί ως εξωτικό χαρακτηριστικό· γίνεται μέρος μιας κοινής σύγχρονης γλώσσας.

Ένα φεστιβάλ ανάμεσα στο κανόνι και την ποπ κουλτούρα

Η υπόλοιπη σύνθεση του προγράμματος διαβάζεται σαν προσπάθεια να χωρέσουν πολλές ιστορίες του χορού στην ίδια διοργάνωση. Η Anne Teresa De Keersmaeker επιστρέφει στην Αυστραλία με τη Rosas, ενώ η Leïla Ka και η (La)Horde εκπροσωπούν μια γενιά δημιουργών που κινείται με άνεση ανάμεσα στη σκηνική έρευνα, στις κουλτούρες του δρόμου, στο κλαμπ και στη συνεργασία με αστέρες της ποπ. Το TAO Dance Theatre φέρνει τη δική του αυστηρή, αφαιρετική προσέγγιση στη συλλογική κίνηση. Η αυστραλιανή Marrugeku, ένας αυτόχθονος και διαπολιτισμικός οργανισμός, παρουσιάζει νέο έργο και εμποδίζει το διεθνές βλέμμα του φεστιβάλ να μετατραπεί σε απλή εισαγωγή ευρωπαϊκού κύρους.

Δύο δωρεάν δράσεις διευρύνουν ακόμη περισσότερο το φάσμα. Το ιστορικό Roof Piece της Trisha Brown μεταφέρεται στους χώρους της Art Gallery of New South Wales, ενώ το Soirée d’études του Cassiel Gaube, μια μελέτη πάνω στην house μουσική και στον χορό της, παρουσιάζεται στον δημόσιο χώρο του Carriageworks. Η συνύπαρξη ενός έργου-ορόσημου της αμερικανικής μεταμοντέρνας χορογραφίας με μια σύγχρονη έρευνα πάνω στην κοινωνική κίνηση δείχνει ότι η ιστορία δεν αντιμετωπίζεται ως κλειστό μουσείο. Επανέρχεται μέσα σε νέες αρχιτεκτονικές και μπροστά σε κοινά που ίσως δεν θα αγόραζαν ποτέ εισιτήριο για μια συμβατική παράσταση.

Η χρηματοδότηση ως μηχανισμός κυκλοφορίας

Πίσω από την εντυπωσιακή κλίμακα βρίσκεται ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρο τον κόσμο του χορού: ποιος πληρώνει για να ταξιδέψουν μεγάλοι θίασοι και σύνθετες παραγωγές σε μια περίοδο αυξημένου κόστους. Η υποστήριξη του Dance Reflections επιτρέπει έργα με πολυμελείς διανομές, ειδικές τεχνικές απαιτήσεις και σημαντικό μεταφορικό βάρος να διασχίζουν ηπείρους. Αυτό δημιουργεί πραγματικές ευκαιρίες για τους καλλιτέχνες και για το κοινό. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτει την αυξανόμενη εξάρτηση της διεθνούς σκηνής από ιδιωτικούς φορείς που δεν χρηματοδοτούν απλώς μια παραγωγή, αλλά επηρεάζουν το ποιες αισθητικές και ποια ονόματα μπορούν να αποκτήσουν παγκόσμια ορατότητα.

Το ερώτημα δεν είναι αν η ιδιωτική στήριξη είναι θεμιτή· χωρίς αυτήν, μεγάλο μέρος της σημερινής διεθνούς κυκλοφορίας θα ήταν αδύνατο. Το κρίσιμο είναι αν τα δίκτυα αυτά παραμένουν ανοιχτά σε διαφορετικές γεωγραφίες, καλλιτεχνικές γενιές και τρόπους παραγωγής. Η παρουσία της Marrugeku, του TAO Dance Theatre, του Χρήστου Παπαδόπουλου και δημιουργών που συνομιλούν με την ποπ και τις club κουλτούρες δείχνει πρόθεση διεύρυνσης. Η πραγματική αποτίμηση, όμως, θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια αυτών των σχέσεων και από το αν η επένδυση θα αφήσει ίχνος πέρα από τις λίγες εβδομάδες του φεστιβάλ.

Μπορεί ο χορός να δημιουργήσει νέο κοινό

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Sydney Festival, Kris Nelson, συνδέει το εγχείρημα με την αυξημένη ορατότητα του χορού στις ψηφιακές πλατφόρμες και στην ποπ κουλτούρα. Η υπόθεση είναι τολμηρή: η δημοφιλία της κίνησης στο TikTok ή η αναγνωρισιμότητα χορογράφων που συνεργάζονται με τη Rosalía, τη Madonna και την Beyoncé μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα προς τη ζωντανή παράσταση. Δεν είναι βέβαιο ότι το ψηφιακό ενδιαφέρον μετατρέπεται αυτόματα σε θεατρικό κοινό. Η επιμελημένη ποικιλία, όμως, δημιουργεί περισσότερες εισόδους: άλλος θεατής θα έρθει για την ακροβασία, άλλος για τη μουσική, άλλος για το ιστορικό βάρος της Trisha Brown και άλλος για μια σύγχρονη ελληνική φωνή.

Το πλήρες πρόγραμμα του Sydney Festival αναμένεται να ανακοινωθεί στις 19 Οκτωβρίου. Ήδη, όμως, ο χορευτικός του πυρήνας διατυπώνει μια σαφή θέση: ο χορός μπορεί να είναι ταυτόχρονα υψηλή τέχνη, δημόσιο γεγονός, πεδίο διεθνούς συνεργασίας και εργαλείο ανανέωσης μιας πόλης. Η επιτυχία δεν θα κριθεί μόνο από την πληρότητα των αιθουσών ή από το μέγεθος των παραγωγών. Θα κριθεί από το αν αυτή η προσωρινή συγκέντρωση διεθνών ονομάτων θα δημιουργήσει σταθερότερη περιέργεια για τη χορογραφία, νέες τοπικές συνεργασίες και χώρο για έργα που δεν χωρούν εύκολα στους μηχανισμούς της μαζικής θεαματικότητας.